Lối rẽ từng là “miền đất hứa”
Gần một thập kỷ trước, các nhà xuất khẩu lớn của Trung Quốc đã vạch ra kế hoạch chuyển cơ sở sản xuất sang Việt Nam để phòng ngừa hàng rào thương mại từ Mỹ. Ban đầu, chiến lược này mang lại lợi tức lớn nhờ tiết kiệm thuế. Tuy nhiên, tình thế hiện tại đã hoàn toàn đảo ngược. Việc công ty Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam đang chứng kiến vận may của họ đảo chiều một cách nhanh chóng.
Một ví dụ điển hình là Tập đoàn Jasan, doanh nghiệp dệt may từng hủy bỏ kế hoạch đầu tư một nhà máy mới trị giá 180 triệu Nhân dân tệ ($26.6 triệu USD) tại tỉnh Thanh Hóa do những “bất ổn trong hoạt động và triển vọng xuất khẩu”.
Việt Nam đối mặt với các biện pháp kiểm soát từ Washington
Sau khi vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia có thặng dư thương mại lớn nhất với Mỹ, Việt Nam hiện đang nằm trong tầm ngắm của các chính sách tương tự như những gì Washington từng áp dụng với Bắc Kinh.
Câu hỏi đặt ra là: Liệu mô hình chuyển tải hàng hóa để né thuế có còn khả thi?
Câu trả lời từ các chuyên gia kinh tế là: Không.
- Thuế phạt chuyển tải: Mỹ áp đặt mức thuế phạt 40% đối với các sản phẩm cấu thành chủ yếu từ nguyên liệu nước ngoài và chỉ trải qua công đoạn lắp ráp đơn giản tại nước thứ ba để vượt rào hạn chế thương mại.
- Điều tra theo Mục 301: Washington đang triển khai các cuộc điều tra theo Mục 301 đối với Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, năng lực sản xuất và thực tiễn lao động.
Trong khi đó, mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang có những dấu hiệu hạ nhiệt với các cuộc gặp gỡ cấp cao, khiến lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp chọn biện pháp “né thuế” tại Việt Nam bị thu hẹp đáng kể.
Thay đổi luật chơi: Từ lắp ráp đơn giản sang nội địa hóa thực chất
Giới quan sát nhận định, các công ty chỉ đến Việt Nam để thay đổi nhãn mác bao bì đang tự đưa mình vào vị trí nguy hiểm. Để tồn tại, các doanh nghiệp Trung Quốc được khuyến khích phải thay đổi tư duy:
- Nâng cao giá trị nội địa hóa: Tăng cường liên kết dọc, sử dụng nhiều nguyên liệu thô tại địa phương để đáp ứng quy tắc xuất xứ.
- Toàn cầu hóa thực chất: Thuê nhân sự quản trị bản địa và chuyển hướng mục tiêu bán hàng sang các thị trường ngoài Mỹ để giảm bớt rủi ro chính sách.
Về phía Hà Nội, các chuyên gia dự báo chính phủ sẽ có những hành động để giải quyết tình trạng lạm dụng của các nhà xuất khẩu nhằm bảo vệ nền tảng kỹ nghệ quốc gia, xem đây như một cuộc nâng cấp chiến lược thay vì một bài kiểm tra về lòng trung thành địa chính trị.
Theo báo cáo phân tích kinh tế: Phân tích cục diện thương mại Mỹ – Trung – Việt (South China Morning Post / Báo chí quốc tế).
