Một người bị ICE giam giữ được tòa xác định là bị giam trái luật và ra lệnh trả tự do. Nhưng khi ông sau đó yêu cầu chính phủ bồi hoàn gần $9,000 phí luật sư và chi phí pháp lý, tòa lại phải giải quyết một câu hỏi khác: chính phủ có phải trả khoản tiền này hay không.
Câu hỏi đó nay đã lên đến Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ. Ngày 29 Tháng Sáu, 2026, tòa án có thẩm quyền cao nhất quốc gia đã nhận xét xử vụ này, và phía ông Kevin Isaac Montoya Palacios có hạn đến ngày 31 Tháng Tám để nộp bản biện luận chính. Trong khi đó, Bộ Tư Pháp Hoa kỳ, đại diện các viên chức ICE bị kiện, có hạn đến ngày 23 Tháng Mười để nộp bản biện luận.
Ông Montoya Palacios, 30 tuổi, là người El Salvador. Theo hồ sơ Bộ Tư Pháp, ông vào Hoa Kỳ bất hợp pháp năm 2016 và bị nhân viên Bộ Nội An bắt gần Hebbronville, Texas, vào Tháng Tư năm đó. Ông sau đó được thả dưới lệnh giám sát trong khi hồ sơ di trú tiếp tục được giải quyết.
Năm 2023, một thẩm phán di trú xác định ông thuộc diện bị trục xuất và ra lệnh đưa ông ra khỏi Hoa Kỳ. Tuy nhiên, thẩm phán đồng thời cấm chính phủ đưa ông về El Salvador theo Công Ước Chống Tra Tấn. Điều đó có nghĩa ông vẫn có lệnh phải bị trục xuất, nhưng không thể bị đưa về El Salvador. Reuters dẫn lời luật sư của ông cho biết ông đã chứng minh mình bị băng MS-13 bức hại tại El Salvador.
Ngày 8 Tháng Mười Hai, 2025, ông Montoya Palacios đến văn phòng ICE tại Baltimore để trình diện theo định kỳ. Tại đây, ICE chấm dứt việc cho ông tiếp tục sống bên ngoài dưới lệnh giám sát và đưa ông vào trại giam di trú. Theo Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ, ICE khi đó dự định đưa ông sang một nước thứ ba, cụ thể là Mexico.
Hai ngày sau, ông Montoya Palacios nộp đơn habeas corpus tại tòa liên bang ở Maryland, cho rằng việc ICE giam giữ ông là trái luật và yêu cầu được trả tự do.
Ngày 22 Tháng Giêng, 2026, tòa liên bang đồng ý với ông, xác định việc tiếp tục giam giữ là trái luật vì việc trục xuất ông không có triển vọng sẽ xảy ra trong một thời gian có thể dự trù một cách hợp lý, và ra lệnh thả ông.
Nhưng đến ngày 6 Tháng Hai, 2026, ông vẫn còn bị giam. Luật sư của ông phải nộp đơn khẩn cấp yêu cầu thi hành lệnh tòa. Thẩm phán sau đó ra lệnh thả ông ngay lập tức và cấm chính phủ đưa ông ra khỏi Hoa Kỳ trong khi chờ lệnh mới. DHS trả tự do cho ông cùng ngày.
Mười ngày sau, ông Montoya Palacios nộp đơn xin chính phủ bồi hoàn gần $9,000 phí luật sư và chi phí pháp lý theo Equal Access to Justice Act, gọi tắt là EAJA. Đạo luật này cho phép người thắng một số vụ kiện dân sự chống chính phủ liên bang được xin hoàn phí luật sư, trừ trường hợp chính phủ chứng minh lập trường của mình có cơ sở hợp lý hoặc có lý do đặc biệt khiến việc trả phí không thích hợp.
Tòa án liên bang ở Maryland bác yêu cầu của ông, không phải vì số tiền gần $9,000 quá cao, mà vì án lệ hiện hành của Fourth Circuit không xem đơn habeas corpus đòi trả tự do khỏi giam giữ di trú là một “civil action” thuộc phạm vi EAJA. Ông kháng cáo và Fourth Circuit giữ nguyên quyết định ngày 24 Tháng Ba.
Ngày 20 Tháng Tư, ông đưa sự việc lên Tối Cao Pháp Viện. Trong hồ sơ gửi tòa, Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ cũng thừa nhận các tòa kháng án liên bang đang có những phán quyết khác nhau về vấn đề này, và đồng ý rằng Tối Cao Pháp Viện nên nhận vụ án để đưa ra một cách áp dụng thống nhất.
Phán quyết sắp tới của Tối cao Pháp viện có thể thay đổi cách các vụ tương tự được xử tại California. Nếu tòa đồng ý với Fourth Circuit, khả năng xin chính phủ hoàn phí trong các vụ này có thể bị thu hẹp. Nếu tòa đứng về phía ông Montoya Palacios, nguyên tắc cho phép xin phí sẽ được áp dụng thống nhất trên toàn quốc.
Điều đó vẫn không có nghĩa người thắng kiện chống ICE sẽ tự động được chính phủ trả phí luật sư. EAJA yêu cầu tòa xét từng trường hợp, và chính phủ vẫn có thể chứng minh rằng lập trường của mình có cơ sở hợp lý.
Reuters dẫn lời các luật sư di trú cho biết khả năng được hoàn phí có thể ảnh hưởng đến quyết định nhận những vụ của người không đủ tiền thuê luật sư, vì một vụ habeas corpus có thể đòi hỏi hàng trăm giờ làm việc. Luật sư Tedeisha Rowe, người nộp đơn giúp ông Montoya Palacios được trả tự do, nói những vụ như vậy gây tốn kém đáng kể cho văn phòng luật.
Vụ án tại Tối Cao Pháp Viện có tên chính thức là Kevin Isaac Montoya Palacios v. Vernon Liggins, et al. Ông Vernon Liggins là quyền giám đốc văn phòng ICE tại Baltimore và đứng tên phía chính phủ trong vụ kiện.
Nguồn
https://www.reuters.com/legal/government/us-supreme-court-case-tests-fees-immigration-detainees-2026-08-13/
https://www.supremecourt.gov/docket/docketfiles/html/public/25-1223.html
https://www.justice.gov/osg/brief/palacios-v-liggins
