Một xã hội sẽ vận hành ra sao khi vắng bóng tiếng cười trẻ thơ và thay vào đó là sự hiện diện chính của người cao tuổi? Đây không phải là câu hỏi giả định mà là thực tế đang diễn ra tại Nhật Bản.
Theo những dữ liệu điều tra dân số mới nhất do nhà báo Fuka Shirai thông báo vào ngày 6 tháng 10 năm 2026 (bức ảnh minh họa bởi Kosaku Mimura), gần như mọi tỉnh của Nhật Bản hiện nay đều có số lượng cư dân cao tuổi lớn hơn nhiều so với trẻ nhỏ. Cụ thể, vào năm 2025, nhóm cư dân ở độ tuổi 75 trở lên chiếm tỷ trọng lớn hơn nhóm trẻ em độ tuổi 15 trở xuống tại 46 trên tổng số 47 tỉnh. Tỉnh Okinawa là ngoại lệ duy nhất trong bức tranh nhân khẩu học này.
Hãy thử hình dung sự thay đổi qua các con số thống kê. Tỷ lệ trẻ em đã đi xuống ở tất cả các tỉnh, bao gồm cả Okinawa, nếu đem so sánh với kỳ điều tra dân số trước đó vào năm 2020. Nhìn chung, trẻ em hiện chỉ làm nên 10.9% tổng dân số, giảm 1.1 điểm phần trăm so với năm 2020 để chạm một mức thấp kỷ lục. Các nhà nghiên cứu phỏng định mức này có thể trượt xuống dưới 10% trong kỳ điều tra dân số kế tiếp vào năm 2030.
Ở chiều ngược lại, người cao tuổi hiện chiếm 17.2% dân số, tăng thêm 2.5 điểm so với năm 2020. Để hiểu rõ hơn về tiến trình già hóa, chúng ta cần nhớ lại một cột mốc đáng nhớ: dân số nhóm 65 tuổi trở lên đã lần đầu tiên vượt qua số lượng trẻ em vào năm 2000. Thêm vào đó, nhóm nhân khẩu học 75 tuổi trở lên cũng đã vượt mặt nhóm trẻ em vào năm 2015.
Tại sao lại có sự chênh lệch này? Sự thiếu hụt trẻ nhỏ xuất phát chủ yếu ở việc giảm tỷ lệ sinh nở. Nhật Bản dường như khó có thể đảo ngược đà suy giảm tỷ lệ sinh trong thời gian ngắn hạn. Hôn nhân được xem như một thước đo cho các xu hướng này, bởi vì quốc gia này có tỷ lệ sinh con ngoài giá thú rất thấp.
Dữ liệu cho biết tỷ lệ nam giới chưa kết hôn đứng ở mức 36.3% vào năm 2025, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới là 26.4%. Các con số này đã tăng lên lần lượt là 1.7 điểm và 1.5 điểm so với giai đoạn năm năm trước đó. Thêm vào đó, xu hướng kết hôn muộn cũng đang trở nên phổ biến hơn. Ví dụ, ở nam giới, tỷ lệ người có vợ bắt đầu vượt qua tỷ lệ chưa vợ ở nhóm tuổi 35 đến 39. Đối với nữ giới, khoảng tuổi này là 30 đến 34. Nhìn lại năm 1995, các nhóm tuổi đó từng là 30 đến 34 đối với nam, và 25 đến 29 đối với nữ.
Các kênh truyền thông quốc tế (như Nippon TV) thường xuyên đăng tải các bản tin ghi nhận thực trạng thiếu hụt trẻ em, thu hút lượng lớn sự chú ý của người xem. Nhiều người cũng cho rằng chi phí sinh hoạt đắt đỏ cùng nhịp độ cuộc sống hối hả là những nguyên nhân căn bản cản trở quyết định lập gia đình.
Tình trạng này đòi hỏi các nhà quản trị xã hội phải đưa ra những kế hoạch giải quyết thỏa đáng, nếu không, những hậu quả căng thẳng lên lực lượng lao động và nền kinh tế là điều khó tránh khỏi trong tương lai.
Nguồn tham khảo:
- https://www.nippon.com/en/japan-data/h02774/
- https://www.facebook.com/NipponTVNews24Japan/
- https://thanhnien.vn/so-tre-em-o-nhat-ban-giam-xuong-muc-thap-ky-luc-185260504170728894.htm
