Hạ Viện Hoa Kỳ ngày 9/6 thông qua gói ngân sách khoảng 70 tỷ USD cho việc thực thi di trú và an ninh biên giới. Dự luật sau đó được Tổng Thống Donald Trump ký thành luật ngày 10/6.
Khoản tiền này được cấp cho nhiều năm, từ năm tài khóa 2026 đến 2029, phần lớn dành cho Immigration and Customs Enforcement, gọi tắt là ICE, và Customs and Border Protection, gọi tắt là CBP, trong đó có lực lượng Biên Phòng.
ICE nhận khoảng 38.5 tỷ USD. CBP nhận khoảng 22.6 tỷ USD. Ngoài ra còn có tiền cho kỹ thuật giám sát biên giới, thiết bị kiểm tra, chống buôn lậu, vận chuyển, giam giữ, và các hoạt động liên quan đến Bộ Nội An.
Đây là một khoản tăng ngân sách lớn cho hệ thống thực thi di trú. Với cộng đồng di dân, điều cần theo dõi không chỉ là con số 70 tỷ USD, mà là khoản tiền này sẽ được dùng như thế nào trong thực tế.
ICE có thể tăng hoạt động trong nội địa
ICE là cơ quan phụ trách thực thi luật di trú bên trong Hoa Kỳ. Cơ quan này có thể bắt giữ, giam giữ và tiến hành thủ tục trục xuất những người bị cho là vi phạm luật di trú hoặc thuộc diện có thể bị trục xuất.
Khi ICE được cấp thêm ngân sách, cộng đồng di dân cần theo dõi liệu xem các hoạt động trong nội địa có tăng hay không. Những nơi thường được chú ý gồm nơi làm việc, nhà riêng, tòa án, khu chung cư, trường học, bệnh viện, hoặc các khu vực có đông di dân.
Người dân cần biết quyền căn bản
Dù có giấy tờ hay chưa có giấy tờ, người ở Hoa Kỳ vẫn có một số quyền căn bản.
Nếu nhân viên ICE đến nhà, người dân không bắt buộc phải mở cửa nếu họ không có trát tòa hợp lệ do thẩm phán ký. Người dân có quyền yêu cầu xem giấy tờ qua khe cửa hoặc cửa sổ.
Người dân có quyền giữ im lặng. Có quyền không ký giấy tờ khi chưa nói chuyện với luật sư. Có quyền yêu cầu luật sư nếu bị bắt.
Người dân không nên nói dối, không nên đưa giấy tờ giả, không nên chống cự, không nên bỏ chạy. Cách an toàn nhất là giữ bình tĩnh, không trả lời thêm ngoài những điều cần thiết, và yêu cầu được nói chuyện với luật sư.
Các gia đình có người lớn tuổi không rành tiếng Anh nên chuẩn bị sẵn một tấm thẻ “Know Your Rights” bằng tiếng Anh, ghi rằng họ muốn giữ im lặng và muốn nói chuyện với luật sư.
Nên kiểm lại hồ sơ di trú trong gia đình
Đây là lúc các gia đình nên kiểm lại giấy tờ cá nhân và hồ sơ di trú.
Những giấy tờ quan trọng gồm thẻ xanh, giấy nhập tịch, hộ chiếu, giấy phép lao động, giấy hẹn USCIS, biên nhận hồ sơ, giấy tờ tòa di trú, quyết định cũ của tòa, giấy bảo lãnh, giấy kết hôn, giấy ly dị, và hồ sơ tiền án nếu có.
Gia đình nên giữ bản sao ở nơi an toàn. Người thân đáng tin cậy nên biết nơi cất giấy tờ và biết liên lạc với ai khi cần.
Những người từng có lệnh trục xuất cũ, từng bỏ lỡ ngày ra tòa di trú, từng có tiền án, hoặc đang chờ hồ sơ nên nói chuyện với luật sư di trú để biết tình trạng hiện nay của mình.
Không nên nộp hồ sơ mới chỉ vì lo sợ nếu chưa được tư vấn đúng. Một hồ sơ nộp sai có thể gây thêm rủi ro.
Gia đình có trẻ em nên có kế hoạch khẩn cấp
Nếu trong nhà có trẻ em, đặc biệt là trẻ em quốc tịch Mỹ nhưng cha mẹ chưa ổn định giấy tờ, gia đình nên chuẩn bị kế hoạch khẩn cấp.
Cần xác định ai sẽ đón con nếu cha mẹ bị giữ. Ai có thể liên lạc với trường. Ai giữ giấy tờ y tế, thuốc men, số điện thoại bác sĩ. Ai có thể liên lạc với luật sư.
Kế hoạch này không có nghĩa là chuyện xấu sẽ xảy ra. Đây là cách chuẩn bị cần thiết trong những gia đình có tình trạng di trú phức tạp.
Theo dõi chính sách tại địa phương
Chính sách di trú liên bang có thể được thực hiện khác nhau tùy tiểu bang và địa phương.
California có một số luật giới hạn sự hợp tác giữa cơ quan địa phương và ICE trong một số trường hợp. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là ICE không thể hoạt động tại California.
Người dân nên theo dõi chính sách của thành phố, quận, học khu, nhà tù quận và cảnh sát địa phương liên quan đến việc hợp tác với ICE.
Các tổ chức cộng đồng, chùa, nhà thờ, trung tâm sinh hoạt và hội đoàn nên tổ chức các buổi hướng dẫn bằng tiếng Việt về quyền của người di dân, cách chuẩn bị hồ sơ, và cách liên lạc với luật sư khi cần.
Người có giấy tờ cũng nên cẩn thận
Không chỉ người không có giấy tờ mới bị ảnh hưởng.
Thường trú nhân có tiền án, dù sự việc đã xảy ra nhiều năm trước, có thể gặp rắc rối khi xin quốc tịch, đi du lịch rồi trở lại Hoa Kỳ, hoặc khi hồ sơ bị xét lại.
Người đang có visa nhưng vi phạm điều kiện visa cũng có thể bị ảnh hưởng. Người đang chờ hồ sơ nhưng có lệnh trục xuất cũ cần đặc biệt thận trọng.
Nếu không chắc tình trạng của mình, nên hỏi luật sư di trú thay vì nghe lời truyền miệng.
Cộng đồng nên làm gì?
Việc đầu tiên là kiểm lại giấy tờ và tình trạng hồ sơ.
Việc thứ hai là học quyền căn bản khi gặp ICE.
Việc thứ ba là chuẩn bị số điện thoại khẩn cấp của luật sư, người thân, trường học, bác sĩ và người có thể giúp trong trường hợp cần thiết.
Việc thứ tư là theo dõi các thay đổi tại địa phương, nhất là chính sách hợp tác giữa cơ quan địa phương và ICE.
Gói ngân sách 70 tỷ USD cho thấy chính phủ liên bang sẽ có thêm nguồn lực lớn để thực thi chính sách di trú và kiểm soát biên giới trong những năm tới. Cộng đồng di dân không nên hoảng sợ, nhưng cũng không nên xem nhẹ việc này.
Điều cần làm là nắm thông tin đúng, chuẩn bị giấy tờ, biết quyền của mình, và tìm sự trợ giúp pháp lý đáng tin cậy khi cần.
Nguồn:
Reuters, Associated Press, American Immigration Council, ACLU, Immigrant Legal Resource Center, National Immigrant Justice Center.
