Nguyên tác: Ending Birthright Citizenship Would Cost US Economy $7.7 Trillion
Tác giả: Sunita Sohrabji
Chuyển ngữ: PHAN THỊ SÓNG BIỂN
Một lệnh hành pháp được đưa ra để chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh có thể gây ra cho Hoa Kỳ những thiệt hại kinh tế sâu rộng, bằng cách làm gia tăng dân số không có quy chế hợp pháp và khiến nhân tài quốc tế có trình độ cao ngần ngại khi nghĩ đến chuyện sang nước này định cư.
Đó là kết luận của một nghiên cứu mới, nhằm lượng định những đóng góp của các công dân hiện đang được hưởng quyền công dân theo nơi sanh cũng như trong tương lai. Nghiên cứu do Princeton University thực hiện này cho biết, những người được hưởng quyền công dân theo nơi sinh ước lượng sẽ đóng góp 7.7 ngàn tỷ Mỹ kim cho nền kinh tế Hoa Kỳ qua thu nhập của họ trong giai đoạn từ năm 1975 đến năm 2074.
Con số này bao gồm khoảng một ngàn tỷ Mỹ kim dự phóng sẽ đến từ những trẻ em sẽ ra đời trong tương lai. Đóng góp kinh tế tiềm năng của những trẻ em này sẽ bị đe dọa nhiều nhất nếu sắc lệnh hành pháp của Tổng Thống Donald Trump được Tối cao Pháp viện giữ nguyên trong phán quyết dự kiến được đưa ra vào tháng Sáu tới đây.
Thiếu hụt chuyên gia có tay nghề cao
“Chúng tôi nhận thấy rằng, về căn bản, khoảng hai phần ba những người này hiện đang làm việc hoặc sẽ làm việc trong những ngành nghề thường đòi hỏi ít nhất một phần trình độ đại học,” Tiến Sĩ Philip Connor, nghiên cứu viên tại Center for Migration and Development thuộc Princeton University, cho biết.
“Điều đó cho chúng ta thấy rằng họ có khả năng đạt được những bước tiến này với tư cách công dân Hoa Kỳ với trình độ đại học — những bước tiến có lẽ sẽ không thể có nếu họ không có quốc tịch Hoa Kỳ.” Ông giải thích.
Connor là đồng tác giả của nghiên cứu nói trên cùng với Matthew Hall của Cornell University và Francesc Ortega của Notre Dame University. Ông phát biểu tại một buổi họp báo của American Community Media vào ngày 10/4/2026.
Nghiên cứu ước tính là sẽ có ít nhất bốn triệu người được hưởng quyền công dân theo nơi sinh kể từ năm 1960 cho đến những thập niên sắp tới. Connor cho biết đây là một ước tính khiêm nhường, và nói thêm: “Họ đã đóng góp [cho nước Mỹ] những khoản tiền khổng lồ.”
Theo ước tính của Connor lực lượng chuyên gia có tay nghề cao của Hoa Kỳ có thể thiếu hụt khoảng 400,000 người, tạo những thiệt hại có thể rất đáng kể trong tương lai nếu chính sách về quyền công dân theo nơi sinh hiện hành bị thay đổi.
“Dân số trong độ tuổi lao động của chúng ta ngày nay chỉ còn tăng trưởng nhờ di dân,” ông nói. Theo nhà nghiên cứu này, lệnh cấm quyền công dân theo nơi sanh sẽ khiến dân số trong độ tuổi còn làm việc được bị thu hẹp thêm nữa.
Thách thức cho Tu Chính Án thứ 14
Ngay vào ngày đầu tiên nhậm chức, 20/1/2025, Tổng Thống Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp có tựa đề: “Bảo vệ ý nghĩa và giá trị của quốc tịch Hoa Kỳ.”
Khi ban hành sắc lệnh này, ông Trump đã thách thức Tu Chính Án Thứ 14, vốn bảo đảm quyền công dân cho bất cứ ai được sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ. Ông Trump lập luận rằng con của di dân không có giấy tờ hợp pháp, cũng như con của những người đang ở Hoa Kỳ bằng chiếu khán lao động tạm thời hoặc chiếu khán du học, sẽ không được hưởng quyền công dân theo nơi sanh.
Tối Cao Pháp Viện đã nghe tranh luận vào ngày 1/4 trong vụ kiện chống lại sắc lệnh hành pháp này. Tòa dự kiến sẽ đưa ra phán quyết vào tháng Sáu. Những người theo dõi hoạt động của Tối Cao Pháp Viện cho rằng chính quyền Trump đang đối diện với một trận chiến khó khăn trong việc thuyết phục các thẩm phán, vốn tỏ ra hoài nghi trước lập luận bênh vực lệnh cấm của Tổng Biện lý Hoa Kỳ John Sauer, người đại diện chính phủ liên bang.
Cecillia Wang, Giám Đốc Pháp Lý Toàn Quốc của American Civil Liberties Union, đại diện cho phía bị đơn. Chính Wang cũng là người được hưởng quyền công dân theo nơi sinh. Cha mẹ bà di dân từ Đài Loan sang Hoa Kỳ vào cuối thập niên 1960 để theo học cao học. Trước tòa, Wang lập luận rằng một tổng thống không thể dùng sắc lệnh hành pháp để lật ngược một điều khoản trong Hiến Pháp và hơn một thế kỷ tiền lệ pháp lý nhằm định nghĩa lại quốc tịch.
Những đứa trẻ không quốc tịch
Tiến Sĩ Julia Gelatt, phó giám đốc Chương Trình Chính Sách Di Trú Hoa Kỳ thuộc Migration Policy Institute, cho rằng lệnh bỏ quyền công dân theo nơi sinh có thể làm gia tăng, thay vì giảm, dân số không có quy chế hợp pháp, bằng cách tạo ra nhiều thế hệ người sinh ra tại Hoa Kỳ không có tình trạng pháp lý.
“Dân số di dân không có giấy tờ hợp pháp thật ra sẽ gia tăng đáng kể, thêm 2.7 triệu người trong 20 năm tới và thêm 5.4 triệu người trong 50 năm tới,” bà nói.
Bà cho biết thêm, mỗi năm có thể có khoảng 255,000 trẻ em sanh ra mà không có quy chế hợp pháp.
“Thực tế rộng lớn hơn của vấn đề này là việc hủy bỏ quyền công dân theo nơi sinh sẽ tạo ra một tầng lớp bị loại ra khỏi tư cách là công dân từ thế hệ này sang thế hệ khác,” Gelatt nói. Bà nhận định là những trẻ em này sẽ phải đối diện với nhiều rào cản lớn trong suốt cuộc đời.
Một tầng lớp công dân hạng hai
“Điều này có nghĩa là những trẻ em này sẽ lớn lên tại Hoa Kỳ mà không được hưởng Medicaid, trợ cấp thực phẩm, và các phúc lợi công cộng khác,” Gelatt nói. “Các em sẽ bị hạn chế trong việc có trình độ đại học, và quan trọng hơn, các em sẽ lớn lên với nhận thức rằng mình không thể làm việc hợp pháp tại Hoa Kỳ.”
“Điều này sẽ dẫn đến việc không muốn học lên cao, bởi vì giá trị của việc cố gắng lấy bằng đại học là gì nếu các em đó không thể dùng bằng cấp của mình để tìm một công việc chuyên môn?”
Gelatt cũng lưu ý đến những rủi ro pháp lý và chính sách liên quan đến quyền được có một nền giáo dục tốt. Bà nhắc đến phán quyết năm 1982 của Tối Cao Pháp Viện trong vụ án Plyler v. Doe, bảo đảm quyền được học tại trường công bất kể tình trạng di trú. Hiện nay, các tiểu bang Tennessee, Oklahoma và Ohio đang tìm cách thông qua luật cấm trẻ em không có giấy tờ hợp pháp được đi học trường công. Bốn tiểu bang khác cũng đã từng tìm cách thực hiện những biện pháp tương tự nhưng cho đến nay chưa thành công.
“Nếu không có quyền công dân theo nơi sinh, chúng ta sẽ có một nhóm trẻ em rất lớn có thể bị loại khỏi hệ thống giáo dục công lập,” Gelatt nói.
Dân có tay nghề cao sẽ kéo đi nước khác
Xiao Wang, Tổng Giám Đốc của tổ chức Boundless Immigration, cho rằng chính sách này cũng có thể làm thay đổi cách những người có tay nghề cao nhìn về Hoa Kỳ, từ đó có thể làm giảm dòng di dân mang đến cho nước Mỹ nhiều nhân tài.
“Lệnh cấm quyền công dân theo nơi sanh không chỉ là việc thay đổi một quy định pháp lý,” Wang nói. “Nó thay đổi cách những người tài giỏi trên khắp thế giới nghĩ về việc xây dựng đời sống tại Hoa Kỳ.”
Ông nói sự bất định về tình trạng pháp lý của con cái có thể khiến giới chuyên môn ngần ngại khi nghĩ đến việc định cư tại Hoa Kỳ.
“Người ta sẽ đặt ra những câu hỏi lớn hơn: Tôi có thể xây dựng một đời sống ổn định ở nơi đó không? Tôi có thể nuôi gia đình ở đó không? Con cái tôi có được an toàn ở đó không?” ông nói.
Các bệnh viện ở vùng nông thôn
Ông Wang cảnh báo rằng tác động của việc bỏ quyền công dân theo nơi sinh sẽ đặc biệt rõ trong những lĩnh vực vốn đã thiếu nhân lực, chẳng hạn như y tế.
“Dù chỉ một số lượng khiêm tốn bác sĩ và y tá quốc tế quyết định rằng Hoa Kỳ đang trở thành một nơi quá bất ổn để nuôi gia đình, nơi đầu tiên phải đối diện với tình trạng thiếu lao động sẽ là các bệnh viện vùng nông thôn, vốn đã chật vật trong việc tuyển người,” ông nói.
Ông cho biết thêm, các quốc gia khác đang tích cực cạnh tranh với Mỹ để thu hút nguồn nhân lực này. Canada đang đơn giản hóa con đường dành cho bác sĩ. Vương Quốc Anh có một loại chiếu khán riêng cho ngành y tế và chăm sóc. New Zealand mở ra con đường thường trú cho những vai trò y tế đang có nhu cầu cao. Úc cũng có các chương trình chiếu khán tay nghề để bù đắp tình trạng thiếu nhân viên y tế.
“Các quốc gia khác đang bước tới, trong khi Hoa Kỳ đang lùi lại,” Wang nói. “Hoa Kỳ có còn muốn tiếp tục là nơi những người giỏi nhất trên thế giới đến để xây dựng, khám phá, chữa lành và ở lại hay không? Hay chúng ta muốn trở thành quốc gia nói với một bác sĩ tài năng rằng: chúng tôi hoan nghênh sức lao động của anh, nhưng tương lai của gia đình anh vẫn còn là chuyện phải tranh cãi?”
Ai thuộc về nước Mỹ?
Trong phần phát biểu mở đầu buổi họp báo ngày 10 tháng Tư, giáo sư luật UCLA Hiroshi Motomura, một học giả hàng đầu về di trú Hoa Kỳ, nói rằng cuộc tranh luận chung quanh quyền công dân theo nơi sinh rốt cuộc phản ảnh một câu hỏi rộng lớn hơn về bản sắc quốc gia và cảm thức thuộc về.
“Về căn bản, chúng ta đang tranh luận về việc Hoa Kỳ được định là loại quốc gia nào,” ông nói.
Ông mô tả quyền công dân theo nơi sinh là yếu tố trung tâm của một tầm nhìn bao dung về đất nước. “Nó thể hiện sự bác bỏ quan niệm quốc tịch theo huyết thống hay thừa hưởng từ cha mẹ,” Motomura nói. “Quốc tịch là một phương tiện để thuộc về.”
Ông cảnh báo rằng việc hạn chế quyền công dân có thể tạo ra một khối dân số lớn bị loại khỏi việc được tham gia đầy đủ vào xã hội.
“Thông điệp được gửi đi qua sắc lệnh hành pháp này rất sâu xa,” ông nói. “Đó là thông điệp về việc ai thuộc về nước Mỹ và ai không thuộc về.”
Cùng một tác giả: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/tac-gia/a-to-h/phan-thi-song-bien/
