Nhiều người từng nghĩ rằng văn học là lãnh vực riêng của trí tuệ con người, nơi những tác phẩm kinh điển từ Odyssey của Homer đến tiểu thuyết trinh thám của Agatha Christie ra đời. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra sự cạnh tranh đáng kể trong lĩnh vực sáng tác.
Nghiên cứu đăng trên đặc san Judgment and Decision Making đã khảo sát 1.682 người trưởng thành. Những người tham gia được đọc một trong sáu truyện ngắn—ba tác phẩm do con người viết và ba do ChatGPT sáng tác với đề tài tương tự. Các nhà nghiên cứu cung cấp thông tin về tác giả (con người hay AI), nhưng thông tin này không phải lúc nào cũng chính xác.
Kết quả đánh giá cho thấy người đọc nhận xét truyện do AI tạo ra cuốn hút hơn và có phẩm chất tốt hơn. Dù vậy, những tác phẩm được dán nhãn “do con người sáng tác” lại nhận được điểm số cao hơn từ người đọc. Điều này cho thấy yếu tố tâm lý và mong muốn về tính chân thật ảnh hưởng rất lớn đến đánh giá của độc giả.
Tiến sĩ Deena Skolnick Weisberg từ Đại học Villanova (Tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ) nhận định: “Các hệ thống AI hiện nay có thể tạo ra những câu chuyện ngắn được đánh giá là hay bằng, hoặc thậm chí tốt hơn tác phẩm của con người. Chúng ta nên cập nhật cái nhìn về khả năng của AI”. Tuy nhiên, bà Weisberg—vốn là một nhà văn—cho rằng điều này không có nghĩa là con người nên từ bỏ việc viết lách.
Việc AI viết văn có làm suy giảm giá trị nghệ thuật của con người? Bà Weisberg đưa ra góc nhìn cân bằng:
- Tương lai đồng hành: Chúng ta có thể cần mở rộng không gian cho tiểu thuyết do AI sáng tác hoặc các tác phẩm hợp tác giữa con người và AI.
- Bản chất sáng tạo: Con người viết văn để bộc lộ cảm xúc, tự thử thách bản thân hoặc giải thích những trải nghiệm cá nhân. Khả năng của AI không làm thay đổi giá trị này.
- Đặc trưng phong cách: Người dùng thường xuyên tiếp xúc với AI có thể nhận ra văn phong đặc trưng của máy tính, tương tự như cách nhận diện văn phong của các tác giả khác nhau.
Mặc dù AI mang lại sự dễ đọc và hấp dẫn, nhiều chuyên gia vẫn đưa ra báo động. Giáo sư Luke Kennard từ Đại học Birmingham nhấn mạnh rằng AI không đơn thuần là công cụ hỗ trợ như từ điển hay máy kiểm tra lỗi chính tả. Ông lưu ý rằng AI vận hành dựa trên cơ sở dữ liệu khổng lồ thu thập từ các tác phẩm của con người và tiêu tốn lượng năng lượng rất lớn. Theo ông, dù AI có thể tạo ra những bài thơ hay, chúng ta cần đặt câu hỏi liệu sự phát triển này có thực sự đáng giá hay không.
Nguồn tài liệu:
- Journal of Judgment and Decision Making
