Theo tin từ Reuters, một giới chức cấp cao của Iran vừa cho biết, Tehran sẽ không thể hiện bất kỳ sự linh hoạt nào đối với chương trình nguyên tử của mình, ngay cả khi Hoa kỳ chấp nhận đề nghị mở lại eo biển Hormuz mang tính chiến lược. Theo nguồn tin giấu tên này, tuyến đường thủy quan trọng này sẽ tiếp tục bị đóng cửa cho đến khi tất cả các điều kiện của Iran được Hoa kỳ đáp ứng trọn vẹn.
Đề nghị từ Tehran và những điều kiện tiên quyết
Trong tuần qua, Ngoại trưởng Iran, Abbas Araqchi, đã thông báo về đề nghị của Tehran: eo biển Hormuz sẽ được mở lại, và trong vòng bảy ngày, các hoạt động thù địch trên mọi mặt trận (bao gồm cả ở Lebanon) sẽ chấm dứt. Đổi lại, Hoa kỳ phải thực hiện các bước cụ thể:
- Dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các hải cảng của Iran.
- Giải tỏa các nguồn quỹ của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.
- Bãi bỏ các lệnh cấm vận dầu mỏ.
Đề nghị này được đưa ra sau một thời gian leo thang căng thẳng ở Trung Đông, nối tiếp bảy tháng chiến tranh giữa Iran và Hoa kỳ. Trong thời gian qua, lực lượng dân quân Houthi tại Yemen, do Iran hậu thuẫn, đã liên tục phóng hỏa tiễn và máy bay không người lái vào Saudi Arabia.
Đối với Hoa kỳ, việc tái lập sự đi lại tự do của các tàu thuyền trên tuyến đường cung cấp dầu mỏ toàn cầu qua eo biển Hormuz là một ưu tiên chiến lược. Trong khi đó, Iran đang dùng eo biển này làm lợi thế nhằm đạt được sự bảo đảm về việc giảm nhẹ các lệnh phong tỏa đang bóp nghẹt nền kinh tế của họ.
Hy vọng về một thỏa thuận trước bầu cử Hoa kỳ
Một chi tiết đáng chú ý là Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã chia sẻ với các nhà báo bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York rằng, ông hy vọng một thỏa thuận với Washington để chấm dứt xung đột có thể đạt được trước cuộc bầu cử giữa kỳ của Hoa kỳ vào ngày 3 tháng 11. Liệu thời gian có đủ cho các bên thương thảo và đạt được sự đồng ý, hay đây chỉ là một động thái ngoại giao?
Lập trường cứng rắn về chương trình nguyên tử
Mặc dù có hy vọng về đàm phán, Tehran chỉ sẵn sàng tiến hành các cuộc đối thoại chi tiết về chương trình nguyên tử của mình sau khi các điều kiện tiên quyết được Hoa kỳ đáp ứng. Vị giới chức trên nhấn mạnh rằng Iran sẽ không đưa ra nhượng bộ nào về các quyền của mình, bao gồm quyền làm giàu uranium hoặc từ chối chuyển uranium đã làm giàu ở mức cao (HEU) ra khỏi đất nước – vốn là một trong những đòi hỏi cốt lõi của Hoa kỳ.
Sự lo ngại từ phương Tây và Israel luôn luôn hiện hữu, khi họ từng cáo buộc Iran đang nỗ lực tìm kiếm vũ khí nguyên tử. Sự hoài nghi này chủ yếu dựa trên việc Iran đã làm giàu uranium lên mức 60%, cao hơn rất nhiều so với mức cần thiết cho mục đích dân sự và rất gần với mức 90% cần thiết để chế tạo vũ khí. Về phần mình, Iran luôn bác bỏ cáo buộc này.
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ước tính rằng Iran sở hữu khoảng 440,9 kg uranium làm giàu ở mức 60% vào thời điểm Israel và Hoa kỳ tấn công các cơ sở nguyên tử của nước này hồi tháng 6 năm 2025. Hiện nay, lượng uranium còn lại sau các cuộc tấn công vẫn chưa được xác minh rõ.
Thêm vào đó, hồi tháng 5 năm 2026, các nguồn tin từ Iran cho biết Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã ban hành một chỉ thị cấm việc đưa HEU ra nước ngoài, làm cho các cuộc thương thảo càng trở nên nan giải. Dù vậy, các nhà chức trách Iran cũng úp mở rằng họ có thể đồng ý pha loãng lượng uranium được làm giàu ở mức cao nhất của mình nhằm xoa dịu tình hình.
Thông qua các sự kiện trên, có thể thấy rõ ràng, dù nền kinh tế Iran đang gặp khủng hoảng nghiêm trọng do các lệnh cấm vận, giới chức nước này vẫn duy trì một lập trường vững chắc đối với quyền tự chủ nguyên tử. Yêu cầu mở lại hải cảng và giải tỏa ngân quỹ cho thấy nhu cầu cấp bách về kinh tế, nhưng đối với Tehran, tài nguyên nguyên tử vẫn là một lằn ranh đỏ.
Danh sách các nguồn tham khảo:
