Nhật Bản và Việt Nam ký kết hợp tác năng lượng -

Việt Nam và Nhật Bản vừa chính thức ký kết hàng loạt thỏa thuận nhằm tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, Siêu trí tuệ (AI) và chuỗi cung ứng công nghệ. Sự kiện này diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam tới quốc gia Đông Á này trong vòng 11 năm qua.

Tại sao Việt Nam cần các nguồn năng lượng mới?
Với sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam đang nhanh chóng trở thành một trung tâm sản xuất công nghệ cao, thu hút các công ty lớn như Google. Sự phát triển kỹ nghệ mạnh mẽ, đặc biệt là tại khu vực miền Bắc, đang tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống điện quốc gia. Theo kế hoạch phát triển điện lực quốc gia mới nhất, nhu cầu điện của Việt Nam dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030 và tăng gấp năm lần, lên hơn 1.200 terawatt-giờ (TWh) vào năm 2050.

Trước đây, Việt Nam chủ yếu dựa vào thủy điện, than đá và khí đốt tự nhiên. Tuy nhiên, sản lượng từ các nguồn nội địa đang có dấu hiệu suy giảm, khiến quốc gia này phải phụ thuộc nhiều hơn vào nhiên liệu hóa thạch nhập cảng. Việc này không chỉ gây nguy cơ thiếu hụt khi thị trường năng lượng toàn cầu biến động, mà còn tạo ra rào cản cho mục tiêu giảm phát thải carbon. Do đó, việc tìm kiếm một nguồn điện nền ổn định, sạch và an toàn là một vấn đề cấp thiết.

Phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản vào ngày 9 tháng 11, ông Tô Lâm nhấn mạnh: “Để thiết lập sự tự lực, cần phải xây dựng năng lực nội sinh mạnh mẽ đồng thời theo đuổi sự hội nhập sâu rộng với cộng đồng quốc tế. Trong vấn đề này, Nhật Bản giữ một vị trí vô cùng quan trọng.”

Lò phản ứng hạt nhân mẫu nhỏ (SMR) là gì và tại sao lại được lựa chọn?
Một trong những điểm nhấn của các thỏa thuận vừa ký kết là kế hoạch hợp tác triển khai công nghệ lò phản ứng hạt nhân mẫu nhỏ (Small Modular Reactor) tại Việt Nam, dự kiến sớm nhất vào năm 2040.

SMR là công nghệ điện hạt nhân thế hệ mới. Khác với các nhà máy điện hạt nhân truyền thống thường có quy mô khổng lồ, chi phí đầu tư ban đầu cực lớn và thời gian xây dựng kéo dài, SMR có kích thước nhỏ gọn hơn rất nhiều. Các bộ phận của SMR có thể được chế tạo sẵn tại nhà máy và sau đó vận chuyển đến địa điểm lắp ráp. Điều này giúp:

Rút ngắn thời gian thi công.
Giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu.
Tăng tính an toàn nhờ các hệ thống làm mát thụ động hiện đại.

Ông Vaibhav Saxena, chuyên gia tư vấn ngoại quốc cấp cao tại công ty luật Vilaf, nhận định: “Sự quan tâm của Việt Nam đối với SMR nên được hiểu là một phần của chiến lược lớn hơn nhằm bảo đảm nguồn điện đáng tin cậy, ít carbon cho giai đoạn tăng trưởng công nghiệp tiếp theo. Việc tìm hiểu SMR song song với chương trình hạt nhân quy mô lớn được tái khởi động giúp giữ được sự linh hoạt về công nghệ, quy mô dự án và trình tự đầu tư.”

Ngoài ra, Nhật Bản cũng cam kết hỗ trợ Việt Nam về mặt chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng các tiêu chuẩn an toàn. Việt Nam hiện là quốc gia duy nhất trong khu vực có thỏa thuận hợp tác năng lượng hạt nhân song phương với Nhật Bản.

Bối cảnh hợp tác kinh tế song phương
Mặc dù tầm quan trọng kinh tế tương đối của Nhật Bản đối với Việt Nam có phần giảm sút so với Mỹ (thị trường xuất cảng lớn nhất) hay Trung Quốc (đối tác thương mại lớn mạnh), Nhật Bản vẫn là một nguồn đầu tư trực tiếp ngoại quốc (FDI) chủ chốt. Sự hợp tác này hoàn toàn phù hợp với các chính sách ưu tiên của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Hồi tháng 4, bà Takaichi đã công bố khuôn khổ POWERR Asia, tập trung vào khu vực Đông Nam Á nhằm cung cấp hỗ trợ tài chính để củng cố an ninh năng lượng trong khu vực.

Chính phủ của bà Takaichi cũng đã đưa việc phát triển SMR trở thành một trong những mục tiêu của chiến lược tăng trưởng trị giá 2,6 nghìn tỷ USD, với mong muốn khai thác thị trường ngoại quốc để “duy trì và củng cố cơ sở công nghiệp hạt nhân”, đồng thời đẩy nhanh việc triển khai các lò phản ứng tiên tiến ngay tại Nhật Bản.

Bên cạnh năng lượng, chuyến thăm còn chứng kiến việc ký kết các thỏa thuận thương mại khác, như công ty thương mại Sojitz của Nhật Bản ký biên bản ghi nhớ mua lại 5% cổ phần của nhà sản xuất Vonfram Việt Nam Masan High-Tech Materials, và thỏa thuận chia sẻ doanh thu giữa hai hãng hàng không ANA của Nhật Bản và Vietnam Airlines. Hai nước cũng cam kết đẩy mạnh hợp tác công nghệ Siêu trí tuệ (AI) thông qua các kế hoạch nghiên cứu chung.

Nhìn chung, những thỏa thuận này không chỉ giải quyết bài toán năng lượng bức thiết của Việt Nam mà còn mở ra một chương mới trong sự hợp tác kỹ nghệ, công nghệ cao và an ninh kinh tế giữa hai quốc gia trong những thập niên tới.

Nguồn tham khảo: