Bắc Kinh kiểm soát xuất khẩu và cấm mua sắm đối với hàng loạt công ty Hoa Kỳ -

Vào ngày 22 tháng 6 năm 2026, mối quan hệ kinh tế giữa hai siêu cường thế giới lại tiếp tục đứng trước thử thách mới khi Trung Quốc công bố các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt đối với hàng chục công ty Hoa Kỳ.

Cụ thể, Bộ Thương mại Trung Quốc đã đặt 10 công ty Hoa Kỳ vào danh sách kiểm soát xuất khẩu, trong đó có nhà sản xuất đất hiếm MP Materials và hãng sản xuất phi cơ không người lái Teal Drones. Biện pháp này cấm các nhà xuất khẩu Trung Quốc cung cấp các mặt hàng lưỡng dụng—những mặt hàng có thể dùng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự—cho các thực thể này. Không dừng lại ở đó, Bộ Tài chính Trung Quốc cũng đưa ra lệnh cấm các cấp chính quyền trung ương và địa phương mua sắm sản phẩm từ 46 công ty Mỹ, bao gồm các đơn vị quân sự lớn như Boeing Defense, Space & Security, Lockheed Martin, Raytheon Missiles & Defense, và công ty phát triển hệ thống tự hành Anduril Industries.

Tại sao đất hiếm và công nghệ lưỡng dụng lại quan trọng?

Tất cả các thiết bị điện tử tối tân như điện thoại thông minh, pin xe điện cho đến hệ thống hỏa tiễn hay phi cơ chiến đấu, đều cần đến đất hiếm để chế tạo các nam châm có hiệu suất cao. Trung Quốc hiện đang nắm giữ vai trò chi phối trong chuỗi cung ứng khai thác và chế biến khoáng sản này.

Việc Trung Quốc đưa MP Materials—công ty vận hành mỏ đất hiếm duy nhất đang hoạt động tại Mỹ—vào danh sách hạn chế là một ví dụ điển hình cho thấy việc chuỗi cung ứng bị phân tách. Trước đây, MP Materials từng phụ thuộc lớn vào việc bán tinh quặng đất hiếm sang Trung Quốc. Tuy nhiên, để tuân thủ các thỏa thuận hợp tác với Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (Ngũ Giác Đài) nhằm xây dựng chuỗi cung ứng tự chủ, công ty này đã chấm dứt hợp đồng bán hàng với đối tác Trung Quốc từ đầu năm 2026.

Cuộc chiến thương mại không lối thoát?

Theo thông tin từ Bộ Thương mại Trung Quốc, bước đi này là hành động phản ứng lại việc chính phủ Hoa Kỳ thêm các thực thể Trung Quốc vào danh sách kiểm soát của họ. Đầu tháng này, Ngũ Giác Đài đã định danh hơn một mười công ty Trung Quốc, bao gồm cả những cái tên lớn như Alibaba và BYD, là các công ty có liên hệ với quân đội.

Liệu lệnh cấm này có làm rạn nứt hoàn toàn mối quan hệ kinh tế song phương?

Theo ông Stephen Olson, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore), câu trả lời có thể là không. Cả hai nước dường như đã chấp nhận việc thắt chặt các quy định trong những lĩnh vực nhạy cảm là điều không thể tránh khỏi. Họ vẫn cố gắng giữ cho dòng chảy thương mại ở các lĩnh vực phi chiến lược diễn ra bình thường nhằm mang lại lợi ích chung, nhưng một tiến trình “phân tách chiến lược có chọn lọc” sẽ vẫn tiếp diễn vì không bên nào muốn phụ thuộc vào bên còn lại ở những lĩnh vực căn bản.

Nhiều chuyên gia chuỗi cung ứng quốc tế và người dùng trong cộng đồng công nghệ chia sẻ quan điểm rằng, việc chặn các dòng hàng lưỡng dụng có thể gây khó khăn ngắn hạn cho các hãng phi cơ không người lái của Mỹ, nhưng về lâu dài, điều này sẽ càng ép buộc chính quyền Mỹ phải đẩy mạnh đầu tư nội địa để tự chủ hoàn toàn nguồn cung.

Rõ ràng, những động thái ăn miếng trả miếng bằng các công cụ kinh tế này cho thấy cuộc cạnh tranh quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ còn kéo dài và ngày càng đi vào chiều sâu, buộc các công ty đa quốc gia phải liên tục thay đổi chiến lược để thích ứng.

Nguồn tham khảo: