Tạp chí Wallpaper trong số ra đầu tháng Tám, 2026, giới thiệu Steffany Tran như một trong những nhà thiết kế Mỹ gốc Việt đang góp phần định hình diện mạo mới của ngành thiết kế Hoa Kỳ. Sáng lập ra studio Vy Voi tại New York, Steffany từ đó đưa giấy dó, sơn mài, gốm và hình dáng quen thuộc của đời sống Việt vào các vật dụng đương đại.
Sinh ra và lớn lên tại San José, California, trong một gia đình tị nạn, Steffany thường về Sài Gòn thăm thân nhân vào mùa Hè. Cô nói việc lớn lên giữa hai nơi giúp mình đi lại tự nhiên giữa hai căn tính, thay vì nhìn văn hóa Việt từ bên ngoài.
Một chiếc diều sáo Việt Nam, với Steffany, không chỉ là món đồ chơi từng bay trên những cánh đồng. Đường cong của cánh diều, độ nhẹ của giấy và cảm giác chao nghiêng trong gió đã trở thành khởi điểm cho một chiếc đèn sàn làm bằng giấy dó, gỗ anh đào và đồng thau trong studio của cô.
Sau khi học thiết kế công nghiệp tại vùng Vịnh San Francisco, Steffany chuyển đến New York và làm việc tại các công ty Lippincott và Smart Design. Những dự án chạy theo tiến độ và yêu cầu giải quyết vấn đề không đáp ứng được mối quan tâm của cô đối với vật liệu và cách làm thủ công. Tran bắt đầu học gốm tại một trung tâm cộng đồng, thử tái tạo những lớp men phóng khoáng thường thấy trên gốm Việt, rồi dần dành toàn thời gian cho Vy Voi.
Tên studio, Vy Voi, là biệt danh từ nhỏ của Steffany. Tại đây, cô làm đèn, đồ gốm và nội thất, phần lớn bằng tay, với những hình dáng bắt đầu từ đời sống rất gần: củ sắn, củ khoai môn, cà-rốt, lá chuối gấp lại để gói thức ăn, hoặc chiếc diều đang căng gió.
Dòng đèn Rễ Cây gồm năm mẫu, đặt theo tên các loại củ, kết hợp chân đèn bằng sứ với chụp đèn bằng giấy dó. Theo Vy Voi, giấy được làm thủ công tại Bắc Ninh, sau đó Tran tự chọn, cắt và dán lên khung đèn tại xưởng ở Queens. Phần chân gốm cũng do cô tạo và nung tại New York; dây điện được thực hiện tại địa phương.
Giấy dó là chất liệu đưa Steffany trở lại Việt Nam theo một con đường khác. Trong những chuyến đi gần đây, cô vào thư viện, tìm gặp các nhà sử học nghệ thuật, nhà nhân học và những gia đình còn giữ nghề làm giấy. Wallpaper cho biết Tran đã gặp một trong số ít gia đình vẫn tiếp tục sản xuất loại giấy từ vỏ cây này, một nghề có lịch sử hơn 800 năm.
Từ đó ra đời Kite In-Flight, chiếc đèn sàn lấy cảm hứng từ diều sáo. Chụp đèn hình bầu dục gợi cánh diều, còn thân đồng cong tạo cảm giác chiếc đèn đang nghiêng theo gió. Tác phẩm không sao chép nguyên dạng chiếc diều truyền thống; nó giữ lại chuyển động và ký ức, rồi chuyển chúng thành một vật dụng có thể đứng trong căn phòng New York.
Cách làm ấy cũng giúp các sản phẩm của Vy Voi tránh rơi vào lối trang trí “Á Đông” chung chung. Steffany không gom những biểu tượng dễ nhận diện để tạo vẻ ngoại lai. Cô lần theo từng chất liệu, kỹ thuật và công dụng: men gốm được tạo ra như thế nào, giấy dó do ai làm, lá chuối được gấp ra sao, sơn mài thế kỷ 17 từng xuất hiện trên nhạc cụ và đồ gỗ nào.
Steffany hiện đang nghiên cứu một bộ tác phẩm mới dựa trên sơn mài Việt Nam thế kỷ 17, đặc biệt là kỹ thuật khảm dùng trên đồ nội thất và nhạc cụ. Cô cho rằng thiết kế có thể làm những truyền thống ít được biết đến trở nên rõ ràng và có vị trí riêng, như cách thế giới đã quen với bình trăng Hàn Quốc, mộng gỗ Nhật Bản hay thủy tinh Ý.
Trong chuỗi sản xuất của Vy Voi, các gia đình nghệ nhân Bắc Ninh giữ vai trò cung cấp chất liệu trung tâm. Studio nói giấy dó được “sản xuất cùng các nghệ nhân” tại Việt Nam, trong khi các khâu thiết kế và hoàn thiện diễn ra tại New York. Tuy nhiên, trên trang giới thiệu sản phẩm và trong bài Wallpaper, tên của các gia đình làm giấy chưa được công bố. Vì vậy, công chúng có thể biết xuất xứ của chất liệu, nhưng chưa thể biết cụ thể người giữ nghề là ai, cách hợp tác được tổ chức thế nào, hay phần lợi ích trở lại cộng đồng sản xuất ra sao.
Tham khảo
https://www.wallpaper.com/design-interiors/vy-voi-steffany-tran-designer-profile
https://design-milk.com/vy-vois-re-cay-lighting-is-rooted-in-an-exploration-of-balance/
