NGUYỄN ĐỨC CƯỜNG L.Ac., Ph.D
Dẫn nhập
Trong đời sống hàng ngày của chúng ta, tỏi không chỉ là một gia vị quan trọng trong khoa ẩm thực, mà còn được xem là một dược thảo có nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe. Nhưng nói đến tỏi, chúng ta lại liên tưởng đến hành và ngược lại, vì cả hai đều có mùi vị khá hăng nồng. Cũng vì thế mà trong ngôn ngữ Việt nam chúng ta có thành ngữ “làm hành, làm tỏi,” được dùng để ám chỉ một người nào đó hay “cằn nhằn, bắt lỗi, hoặc dằn vặt một ai khác về một điều gì đó.”
Hành và tỏi. là những gia vị tạo nên hương vị hấp dẫn cho nhiều món ăn của người Việt Nam như gà nướng tỏi, tôm rim tỏi, ếch xào tỏi, rau muống xào tỏi… Đó là những món ăn rất được ưa thích hàng ngày. Và nếu nói người Việt nam chúng ta có bốn ngàn năm văn hiến, thì tỏi đã mọc hoang trong thiên nhiên miền Nam Á châu hơn 6,000 năm trước.
Điều đáng lưu ý là ngay từ thuở đó, con người đã xem tỏi vừa là một gia vị, vừa là một dược thảo rồi. Sau đó, Tỏi xuất hiện ở Ai cập cổ đại, các quốc gia Trung đông, Phi châu, Âu châu, cũng như các quốc gia Mỹ châu sau này!
Riêng tại Hoa kỳ, nơi trồng tỏi nhiều nhất chính là Gilroy, một thành phố về phía cực Nam của Santa Clara County, tiểu bang California. Họ trồng nhiều đến độ là thành phố này đã được đặt cho một biệt danh là “Garlic capital of the world – thủ đô tỏi của thế giới.” Mỗi năm, một hội chợ mang tên “Gilroy Garlic Festival” được tổ chức vào weekend cuối cùng của tháng Bảy tại Christmas Hill Park, thành phố Gilroy, thuộc Santa Clara County, California. Tại hội chợ này, người ta giới thiệu rất nhiều món ăn đặc biệt có hương vị tỏi. Năm 2009, có hai món được chú ý nhất là garlic flavored ice cream – Kem có hương vị tỏi, và garlic french fries. Số người tham dự Hội chợ lần thứ 31 năm 2009 lên đến hơn ba triệu người! Điều này chứng tỏ, tỏi có một vị trí khá quan trọng trong đời sống người Hoa Kỳ.
Tỏi trong nhãn quan Đông y
Theo Đông y, tỏi là một loại thực vật thuộc họ hành, có “bà con” với hành tây, hành ta, hành tím, tỏi tây… Chúng ta thường dùng nhất là phần củ.
Củ tỏi là một dược thảo có vị cay nồng, tính ấm, có độc tính nhẹ, tác dụng trực tiếp vào can và vị, với những công dụng trị liệu như: Khu phong, tán hàn, sát trùng, giải độc, chống viêm, trị bệnh ngoài da, tiêu nhọt độc và hạch, trị giun, hạ huyết áp, giảm cholesterol và đề phòng ung thư. Kinh nghiệm dân gian còn dùng tỏi ngoài da để giải độc khi bị bọ cạp, hay là rết cắn, trị mụn trứng cá, trị mụn cóc.
Trong Đông y, tỏi có nhiều ứng dụng. Các ứng dụng thường thấy nhất, có thể kể ra như sau:
Ngăn ngừa cảm cúm: Ngâm ba tép tỏi đã giã nát trong một chút nước sôi. Sau đó chắt lấy nước từ ba tép tỏi đó. Nhỏ vào mỗi bên mũi từ hai đến ba giọt, mỗi ngày hai lần.
Trị đau nhức răng: Giã nát ba tép tỏi, hòa với một chút nước ấm. Khoảng 15 phút sau, dùng một cây tăm thấm nước tỏi, rồi chấm trực tiếp vào chung quanh chỗ đau.
Tất nhiên, cách này chỉ giảm đau răng tạm thời thôi, muốn chữa triệt gốc răng đau, chúng ta cần gặp nha sĩ.
Trị suy nhược, khí suy, huyết áp thấp: (theo Đông y sĩ Lương Võ Hà)
Gà hấp cách thuỷ với tỏi: Dùng một con gà khoảng nửa ký, 40g tỏi thái mỏng, nửa chén rượu vang, và gia vị vừa đủ. Gà làm sạch, bỏ nội tạng. Hấp cách thuỷ, ăn trong ngày. Bài thuốc này không thích hợp cho người có thể tạng nhiệt, nóng sốt hoặc đang mắc phải các chứng viêm nhiễm đang phát triển.
Tỏi trong nhãn quan Tây y
Các kết quả ghi nhận được từ phòng xét nghiệm cho biết: tỏi gồm có tinh bột, chất xơ, protein, các vitamin nhóm B, C. Một số khoáng chất và kim loại khác như: calcium, iron, magnesium, phosphorus, potassium, sodium, zinc… Trong tỏi còn có các hoạt chất, mạnh mẽ nhất là chất allicin. Khi tỏi chưa được cắt ra, hay chưa được đập cho dẹp đi trước khi nấu nướng, chất allicin này chưa xuất hiện. Nhưng khi được cắt nhỏ hay đập dẹp, thì chất allicin có sẵn trong Tỏi sẽ biến thành allicin. Đây là một hoạt chất có tính kháng sinh rất mạnh. Nhưng qua việc nấu nướng thì nhiệt độ cao sẽ phá hủy dưỡng chất này rất nhiều. Nếu đưa vào microwave, thì chất Allicin sẽ bị phá hủy 100%. Vì thế, chỉ có Tỏi tươi mới có tác dụng kháng sinh mà thôi.
Theo Tây y, tỏi có công dụng trị cảm cúm, cao huyết áp do cao cholesterol, tốt cho hệ tim mạch, chống vi trùng rất mạnh, tăng cường sức mạnh của hệ miễn nhiễm, và phòng chống một số bệnh ung thư, kể cả ung thư bao tử và ung thư ruột già. Đặc biệt là tỏi để lâu năm có khả năng chống oxy hóa rất mạnh, nhất là tỏi đen. Tỏi đen là một loại tỏi được lên men ở nhiệt độ tương đối cao, loại tỏi này đầu tiên được biến chế ở Nam hàn, nay đã được bày bán nhiều tại Hoa Kỳ, Úc đại lợi.
Khả năng sát khuẩn của tỏi
Vào năm năm 1858, nhà bác học nổi tiếng của Pháp, tên Louis Pasteur đã nhận thấy khả năng chống vi trùng rất mạnh của tỏi (mạnh hơn Penicillin). Vì thế, trong suốt thời kỳ hai cuộc chiến tranh thế giới lần thứ I và II, tỏi đã được dùng trên chiến trường cho những người lính bị thương, để đề phòng chứng hoại thư bắp thịt. Một số nghiên cứu khác gần đây cũng cho biết, không những có khả năng chống vi trùng, tỏi còn có thể chống cả siêu vi trùng và chống nấm nữa.
Như vậy nhận xét của Đông và Tây y về tỏi thậtkhông có gì khác biệt. Như từ ngàn xưa, Đông y đã nhắc đến khả năng chống cảm lạnh của tỏi, thì vào năm 2007, một báo cáo y học được trình bày trên đài BBC có nhắc đến khả năng đề phòng và chống bệnh cảm thông thường, bệnh cúm mùa, chống ho và khan tiếng, cũng như trị bệnh bạch hầu của tỏi. Tỏi còn giúp gia tăng khả năng hấp thụ vitamin B1 (thiamin) của cơ thể, do đó có thể làm giảm chứng tê phù của bệnh beriberi. Vào năm 1924, tỏi được phát giác ra là có thể ngăn ngừa bệnh scurvy do Tỏi có chứa nhiều vitamin C. Khả năng giảm cholesterol trong máu, tuy nhiên, vẫn còn trong sự tranh cãi của các nhà nghiên cứu.
Khả năng ngừa bệnh tim mạch của tỏi
Kết quả nhiều thử nghiệm cho thấy tỏi có khả năng đề phòng bệnh tim mạch. Do khả năng làm chậm lại sự xơ cứng động mạch (atherosclerosis, hardening of arteries), và làm giảm nhẹ huyết áp. Một nghiên cứu kéo dài bốn năm cũng cho thấy tỏi có khả năng làm chậm lại quá trình xơ cứng động mạch, đồng thời chống đông máu, (giống như tác dụng của chất warfarin, aspirin 81mg), do đó có thể ngăn ngừa heart attack (trụy tim), cũng như stroke (tai biến mạch máu não).
Những ai uống mỗi ngày 900 mg bột tỏi có thể làm chậm lại quá trình xơ cứng động mạch. Các hóa chất thiên nhiên trong tỏi có khả năng loại trừ các mảng chất béo, cholesterol bám vào thành bên trong động mạch. Các tạp chất này theo thời gian sẽ làm thành động mạch bị xơ cứng, mất khả năng đàn hồi, là nguyên nhân trực tiếp đưa tới bệnh động mạch vành. Mà bệnh động mạch vành chính là một trong những nguyên nhân đưa tới heart attack, trụy tim. Tất nhiên, bên cạnh việc dùng tỏi, chúng ta vẫn nên theo một chế độ ăn kiêng, không ăn chất béo, ăn nhiều rau quả, tập thể dục, nếu bị cao cholesterol.
Khả năng chống ung thư của tỏi
Một nghiên cứu quy mô mang tên “the Iowa Women’s Health Study,” được thực hiện tại tiểu bang Iowa dựa trên 41,000 phụ nữ ở tuổi trung niên, để xem tỏi, trái cây, và rau quả tác dụng ra sao trên sức khỏe con người. Kết quả cho thấy những ai ăn tỏi thường xuyên giảm được 35% nguy cơ ung thư ruột già. Ngoài ra, một thí nghiệm khác trên 50 người bị các loại ung thư không thể giải phẫu được như colorectal, liver, pancreatic cancer có được một sức đề kháng mạnh mẽ hơn sau sáu tháng dùng tỏi.
Khả năng làm đẹp tóc và da của tỏi
Một vài nghiên cứu cho biết, tỏi có nhiều tính kháng sinh nên có thể dùng với nước cốt chanh tươi để trị mụn, và làm giảm tình trạng da nhờn, là một yếu tố gây mụn.
Cách sử dụng rất dễ và đơn giản: giã nát vài tép tỏi, sau đó cho vào chén một muỗng cà phê nước cốt chanh, hòa đều rồi dùng một cây tăm quấn bông gòn xức hỗn hợp này lên vùng mụn, 20 phút sau rửa mặt. Mỗi tuần làm hai lần, sẽ thấy kết quả tốt sau một thời gian ngắn.
Để có một mái tóc mượt mà, chúng ta có thể dùng công thức sau đây:
Vài tép tỏi băm nhuyễn, hai muỗng cà phê dầu dừa hoặc dầu olive, một muỗng cà phê mật ong và một tròng đỏ trứng gà. Tất cả hòa đều với nhau làm thành một dung dịch dưỡng tóc. Sau đó thoa đều lên tóc, đặc biệt vùng chân tóc. Khoảng 30 phút sau gội đầu với nước ấm, mỗi tuần hai lần, sẽ thấy mái tóc mượt và đẹp hơn trong một thời gian ngắn.
Những điều cần lưu ý
Vài phản ứng phụ của tỏi: Những ai bị dị ứng với tỏi, cũng sẽ dễ dàng bị dị ứng với nhiều loại rau củ khác như: hành, gừng, với tỏi tây (leak), hẹ tây (shallot), lá thơm (chives) và chuối. Những phản ứng phụ có thể là rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, buồn nôn, khó thở, chóng mặt, bị lở miệng, rối loạn kinh nguyệt ở phụ nữ, và trong vài trường hợp hiếm hoi, bị chứng anaphylaxis(quá nhạy cảm).
Tỏi có thế gây xuất huyết cho người bị bệnh loãng máu: Vì tỏi có khả năng làm loãng máu, nên nếu dùng tỏi hay thuốc tỏi ở liều quá cao, có thể gây nguy cơ xuất huyết, nhất là ở các phụ nữ đang thai nghén, sau khi sinh nở, hoặc sau một cuộc giải phẫu nào đó. Vì thế, khi quý vị đang dùng thuốc Tây để chống loãng máu như Warfarin, thì không nên dùng thêm tỏi, có thể gây xuất huyết, do tác dụng làm loãng máu sẽ nhân lên.
Tỏi làm giảm hiệu quả các biệt dược trị HIV và AIDS. Một nghiên cứu vào năm 2011 cho biết.
Phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ nên tránh ăn tỏi, vì các cháu sẽ biếng ăn khi thấy mùi tỏi trong sữa.
Tỏi tươi có thể làm phỏng da: Vài ghi nhận của y học cho thấy, tỏi tươi dùng ngoài da để trị đau nhức hay trị mụn trứng cá có thể gây phỏng da với một số người. Tất nhiên là chúng ta tránh không dùng tỏi ngoài da cho trẻ em, vì da các cháu còn yếu.
Dùng tỏi quá liều có thể làm tổn thương gan: Các thí nghiệm trên chuột ghi nhận được là gan chuột sẽ bị nhiễm độc khi ăn tỏi quá liều. Khi chúng ta không may bị các vấn đề mắt thuộc về giác mạc, kết mạc, hoặc rối loạn tiêu hóa như bệnh tả lị, hoặc các vấn đề bệnh lý về gan, hãy ăn ít tỏi cho đến khi lành bệnh.
Không ăn nhiều tỏi khi đói bụng: Chúng ta ai cũng biết tỏi có tính kháng sinh, chống sưng rất mạnh, nhưng nếu ăn nhiều quá sẽ không tốt cho cơ thể, mất quân bình sinh học, thậm chí khiến cho nam giới có thể bị vô sinh. Nói tóm lại, mỗi ngày chúng ta chỉ ăn vài tép tỏi thì an toàn.
Tỏi có một nhược điểm rất lớn là khiến hơi thở có mùi hăng nồng. Cũng chính vì thế mà nhiều người, nhất là phụ nữ đều tránh ăn tỏi khi sắp phải ra khỏi nhà. Một cách để giảm mùi hăng nồng, là ngay khi ăn tỏi, chúng ta hãy ngậm một chút sữa trong miệng, rồi nuốt xuống cùng với tỏi, sẽ giảm được rất nhiều.
Liều sử dụng tỏi an toàn: Người lớn (không bị dị ứng với tỏi) có thể ăn tỏi theo cách sau. Nếu là tỏi tươi: 2 đến 4 grams/ngày. Nếu dùng các dược phẩm tỏi, chúng ta hãy theo sự chỉ dẫn của nhà sản xuất.
Trẻ em dưới 18 tuổi không nên dùng tỏi, trừ khi có sự chỉ dẫn của thầy thuốc. Ngoài ra, khi đang uống thuốc Tây, trước khi muốn dùng tỏi, chúng ta cần tham khảo với các bác sĩ của mình.
Nguyễn Đức Cường
LAc., Ph.D. of Oriental Medicine
Cùng một tác giả: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/tac-gia/a-to-h/nguyen-duc-cuong/
