Bí ngòi tên tiếng Anh là Zucchini, summer squash, tên khoa học là Cucurbita pepo.
Những cây bí ngòi được trồng từ mùa Xuân thường bắt đầu xuống sức vào cuối tháng Bảy. Lá có thể bị nấm phấn trắng, sâu bệnh xuất hiện nhiều hơn, số hoa cái giảm dần và những trái mới lớn chậm hơn trước.
Tuy nhiên ở những vùng có mùa ấm kéo dài như Nam California, người làm vườn vẫn còn thời gian gieo thêm một đợt bí ngòi mới để thu hoạch vào cuối mùa Hè và đầu mùa Thu.
Summer squash là một trong những loại rau lớn nhanh, có thể trồng lại giữa mùa. Nhưng trước khi gieo hạt mới, cần xem cây bí cũ còn khả năng tiếp tục cho trái hay đã trở thành nơi trú ngụ của sâu bệnh.
Nên giữ cây cũ hay nhổ bỏ?
Có thể giữ lại cây cũ nếu thân vẫn chắc, lá non tiếp tục mọc xanh, cây còn ra hoa cái và sâu bệnh vẫn nằm trong mức có thể kiểm soát.
Ngược lại, nên nhổ bỏ nếu phần lớn lá đã phủ nấm trắng rồi khô dần; thân cây mềm, nứt hoặc có lỗ do sâu đục; cây liên tục ra hoa nhưng không còn đủ sức nuôi trái; hoặc lá bệnh bắt đầu trở thành nguồn lây sang những cây bên cạnh.
Những cây bị bệnh nặng không nên bỏ vào đống compost tại nhà, trừ khi đống compost đủ nóng để tiêu diệt mầm bệnh. Cách an toàn hơn là cho toàn bộ thân và lá bệnh vào thùng rác cây xanh theo quy định của địa phương.
Cách gieo bí ngòi từ hạt
Bí ngòi có thể được gieo thẳng xuống đất hoặc trồng trong chậu lớn. Đặt hai hạt tại mỗi vị trí, sâu khoảng một inch. Khi cây con đã có vài lá thật, giữ lại cây khỏe hơn và cắt bỏ cây yếu sát mặt đất để tránh làm động rễ.
Hạt bí thường nảy mầm nhanh trong đất ấm. Chỉ sau vài tuần, những chiếc lá nhỏ ban đầu có thể phát triển thành một bụi cây rộng.
Vì vậy, đừng thấy khoảng đất giữa các cây có vẻ trống trải lúc mới gieo mà trồng quá sát. Nếu không, vài tuần sau người trồng có thể phải bò vào giữa một khu rừng lá để tìm trái bí đang nằm khuất phía dưới.
Trồng bí ngòi trong chậu
Mỗi cây bí ngòi cần một chậu lớn, có nhiều lỗ thoát nước. Không nên trồng hai hoặc ba cây chung trong một chậu chỉ vì cây con còn nhỏ.
Với sân vườn hẹp, nên chọn những giống được ghi là compact, bush hoặc container variety. Những giống này thường mọc thành bụi gọn hơn, nhưng vẫn cần đủ khoảng trống để lá nhận ánh sáng và không khí lưu thông.
Chậu đặt ngoài nắng mùa Hè có thể nóng và mất nước rất nhanh. Có thể phủ một lớp compost, rơm sạch hoặc lá vụn lên mặt đất để giảm bốc hơi. Chừa một khoảng trống quanh thân cây, không để vật liệu phủ chạm sát gốc vì độ ẩm kéo dài có thể làm thân bị mềm hoặc thối.
Trồng bí ngòi xuống đất
Chọn vị trí có ít nhất sáu giờ nắng trực tiếp mỗi ngày. Trộn compost đã hoai vào đất trước khi gieo, nhưng không bón quá nhiều phân có hàm lượng đạm cao.
Nếu cây bí cũ vừa chết vì bệnh, không nên gieo cây mới đúng vào vị trí đó. Khi có thể, hãy chuyển sang một khu vực khác trong luống, dọn sạch lá cũ và thay lớp đất mặt có nhiều tàn dư cây bệnh.
Việc di chuyển cây mới sang vị trí khác không loại bỏ hoàn toàn sâu bệnh, nhưng có thể giảm nguy cơ cây con tiếp xúc ngay với mầm bệnh còn sót lại trong đất và lá mục.
Tưới nước trong những ngày nóng
Bí ngòi cần đất có độ ẩm tương đối ổn định để nuôi lá lớn và phát triển trái. Nên tưới sâu vào sáng sớm, đưa nước thẳng xuống vùng gốc thay vì phun ướt toàn bộ tán lá.
Giữa hai lần tưới, có thể để lớp đất mặt hơi khô, nhưng không để toàn bộ vùng rễ khô trắng. Cây thiếu nước thường rũ lá vào buổi trưa, trái chậm lớn và dễ bị méo hoặc thối đầu.
Trước một đợt nóng, nên tưới sâu trước khoảng một đến bốn ngày để đất có sẵn lượng ẩm dự trữ. Khi kiểm tra, đừng chỉ nhìn mặt đất. Dùng ngón tay, bay nhỏ hoặc que gỗ kiểm tra lớp đất bên dưới, nơi rễ cây đang hút nước và nhiệt độ mát hơn.
Nếu lá chỉ hơi rũ vào buổi trưa nhưng hồi lại vào buổi tối, cây có thể chỉ đang phản ứng với sức nóng. Nếu lá vẫn rũ từ sáng sớm, đó thường là dấu hiệu vùng rễ đã quá khô.
Hiện tượng hoa nhiều nhưng không có trái
Bí ngòi thường ra hoa đực trước khi bắt đầu có hoa cái. Hoa đực mọc trên một cuống dài và mảnh. Hoa cái có phần phình nhỏ giống một trái bí tí hon nằm ngay dưới cánh hoa.
Khi thiếu ong hoặc thời tiết quá nóng làm côn trùng thụ phấn ít hoạt động, hoa cái có thể héo và rụng trước khi trái lớn.
Có thể thụ phấn bằng tay vào sáng sớm, khi hoa vừa nở. Hái một hoa đực, bỏ phần cánh hoa rồi chạm nhẹ phần phấn vào nhụy giữa hoa cái. Cũng có thể dùng cọ mềm lấy phấn từ hoa đực rồi chuyển sang hoa cái.
Không phải hoa cái nào cũng đậu trái. Nhưng nếu nhiều hoa cái liên tục rụng, nên kiểm tra xem cây có thiếu nước, thiếu côn trùng thụ phấn hoặc đang chịu nhiệt độ quá cao hay không.
Cách thu hoạch
Nên hái bí ngòi khi trái còn non, thường dài khoảng sáu đến tám inch, tùy giống. Ở kích thước này, vỏ còn mềm, hạt nhỏ và thịt bí ngọt hơn.
Trái để quá lâu trên cây sẽ trở nên cứng, nhiều hạt và hút một lượng lớn dinh dưỡng. Thay vì tiếp tục ra những trái mới, cây phải dồn sức nuôi một trái bí khổng lồ trông giống cây chùy.
Trong giai đoạn cây đang cho trái mạnh, nên kiểm tra mỗi ngày. Một trái bí còn nhỏ vào chiều hôm trước có thể biến thành chiếc gậy bóng chày chỉ sau một hoặc hai buổi sáng.
Dùng dao hoặc kéo sạch để cắt trái, chừa lại một đoạn cuống ngắn. Không nên giật hoặc vặn mạnh vì thân bí rỗng và dễ bị nứt.
Những lỗi thường gặp
Trồng quá nhiều cây trong cùng một chậu khiến rễ cạnh tranh nước và lá chồng lên nhau, tạo điều kiện cho nấm phát triển.
Tưới ướt lá vào chiều tối làm lá giữ ẩm suốt đêm, tăng nguy cơ bệnh nấm.
Để trái quá già trên cây khiến cây giảm ra hoa và trái mới.
Không kiểm tra mặt dưới lá có thể bỏ sót trứng sâu, rệp và những dấu hiệu đầu tiên của sâu bệnh.
Bón quá nhiều đạm làm cây phát triển rất nhiều lá nhưng ít hoa cái và ít trái.
Trồng cây mới sát một cây cũ đang bị nấm khiến lá non nhanh chóng bị lây bệnh.
Nấm phấn trắng thường xuất hiện thành những đốm trắng trên mặt lá. Nếu lau không sạch và các đốm tiếp tục lan rộng, đó không phải bụi đất. Để bệnh phát triển quá lâu có thể khiến phần lớn tán lá vàng, khô và mất khả năng nuôi trái.
Tham khảo
https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/cultural-tips-for-growing-squash/
https://ucanr.edu/site/uc-marin-master-gardeners/document/squash-summer
