Cho dù làm việc tại văn phòng hay tại nhà, nhiều người trong chúng ta hẳn không còn lạ lẫm với cảm giác uể uải vào giữa buổi chiều. Đây là thời điểm cơ thể thường rơi vào trạng thái mệt mỏi sau giờ ăn trưa, thúc giục ta tìm đến một ly cà phê hay một lon nước ngọt để lấy lại sự tỉnh táo.
Hiện tượng giảm năng lượng này rất dễ hiểu. Nếu bạn đã tiêu thụ quá nhiều caffeine vào buổi sáng, cơ thể sẽ đối mặt với tình trạng “tụt độ cao” khi tác dụng của chất kích thích giảm dần. Bên cạnh đó, việc ăn quá no hoặc không cung cấp đủ nước cho cơ thể cũng là những nguyên nhân phổ biến dẫn đến cảm giác lờ đờ, thiếu tập trung.
Để vượt qua cơn mệt mỏi này, việc tìm kiếm một nguồn tiếp năng lượng là điều hoàn toàn bình thường. Dù những phương pháp lành mạnh nhất được đề xuất luôn là đi dạo một quãng ngắn hoặc uống một ly nước lọc, nhưng đối với không ít người, một lon Diet Coke mát lạnh lại là lựa chọn ưu tiên. Tuy nhiên, một báo cáo vừa được cập nhật trên tạp chí y khoa Neurology có thể sẽ khiến bạn phải suy nghĩ lại về thói quen này.
Sự liên hệ giữa chất làm ngọt nhân tạo và sự suy giảm nhận thức
Nghiên cứu mới nhất công bố trên Neurology đã chỉ ra mối liên hệ đáng lo ngại giữa việc tiêu thụ các chất làm ngọt ít hoặc không chứa calo (LNCS) — thành phần phổ biến trong các loại nước giải khát ăn kiêng — với tiến trình suy giảm nhận thức diễn ra nhanh hơn ở con người.
Các chuyên gia đã theo dõi 12.772 người tham gia tại Brazil trong suốt 8 năm. Kết quả cho thấy, ở nhóm người dưới 60 tuổi tiêu thụ các chất LNCS thường xuyên, khả năng lưu thuát ngôn ngữ và chức năng nhận thức tổng thể bị suy giảm nhanh hơn so với những người ít tiêu thụ.
Các chất làm ngọt nhân tạo được đưa vào phạm vi phân tích bao gồm:
- Aspartame
- Saccharin
- Acesulfame K
- Erythritol
- Xylitol
- Sorbitol
- Tagatose
Trong số 7 chất được xét nghiệm, có tới 6 chất cho thấy mối liên quan rõ rệt đến tình trạng suy giảm nhận thức. Tagatose là chất duy nhất không thể hiện sự liên quan này.
Trong suốt quá trình kiểm tra (ở thời điểm bắt đầu, giữa kỳ và khi kết thúc nghiên cứu), những người tham gia được chia thành 3 nhóm dựa trên mức độ tiêu thụ chất làm ngọt. Nhóm tiêu thụ nhiều nhất có tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn tới 62% so với nhóm tiêu thụ ít nhất. Đáng chú ý, ở những người trên 60 tuổi, các nhà nghiên cứu lại không phát hiện mối liên hệ rõ rệt giữa chất LNCS và sự suy giảm nhận thức.
Những mối lo ngại về y tế xung quanh chất làm ngọt nhân tạo
Đây không phải là lần đầu tiên các chuyên viên y tế cảnh báo về chất làm ngọt nhân tạo. Mặc dù mối liên hệ trực tiếp giữa chất làm ngọt nhân tạo và rủi ro mắc bệnh ung thư vẫn chưa có bằng chứng kết luận chắc chắn từ các công trình nghiên cứu hiện tại, nhưng chúng đã được ghi nhận có liên quan đến các vấn đề về tiêu hóa, ảnh hưởng đến tim mạch và các phản ứng dị ứng. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Frontiers vào tháng 4 năm 2026 thậm chí còn đưa ra giả thuyết rằng tác động của việc sử dụng chất làm ngọt nhân tạo có thể truyền sang thế hệ sau, dù điều này vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.
Trước đó, công trình nghiên cứu NutriNet-Santé về dinh dưỡng được công bố năm 2022 — thực hiện trên hơn 100.000 người trong vòng 9 năm (với khoảng 80% đối tượng là phụ nữ) — cũng đã kết luận: việc sử dụng chất làm ngọt nhân tạo có liên quan đến việc gia tăng 9% rủi ro mắc các bệnh lý tim mạch và 18% rủi ro bị đột quỵ.
Mặc dù có hàng loạt cảnh báo y tế, thị trường nước giải khát ăn kiêng vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, đạt quy mô ước tính khoảng 55,8 tỷ USD vào năm 2025. Trung bình có khoảng 15% người dân Hoa Kỳ tiêu thụ loại đồ uống này mỗi ngày. Trước những thông tin về tác hại của đường thông thường, nhiều người tiêu dùng vẫn tin rằng nước ngọt ăn kiêng là một giải pháp thay thế lành mạnh hơn.
Có nên từ bỏ hoàn toàn nước ngọt ăn kiêng?
Dù những phát hiện mới có thể làm bạn lo lắng về thói quen uống Diet Coke hàng ngày, nhưng liệu chúng ta có cần phải cắt giảm ngay lập tức?
Trả lời trong một buổi phỏng vấn, bà Claudia Kimie Suemoto — đại diện nhóm nghiên cứu từ Đại học São Paulo — cho biết kết quả này không nhất thiết buộc người tiêu dùng phải loại bỏ hoàn toàn những lon nước ngọt ăn kiêng thỉnh thoảng mới uống. Thay vào đó, nghiên cứu mở ra những câu hỏi lớn hơn về hậu quả của việc tiêu thụ chất làm ngọt nhân tạo ở tần suất cao và kéo dài.
Bà Suemoto nhận định rằng không nên khuyên ai đó dừng uống nước ngọt ăn kiêng chỉ vì lo ngại suy giảm nhận thức dựa trên một nghiên cứu đơn lẻ. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng kết quả này củng cố thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa chất làm ngọt nhân tạo với bệnh tiểu đường tuýp 2 cũng như các bệnh về tim mạch.
Nếu bạn đang có thói quen tiêu thụ nước ngọt ăn kiêng mỗi ngày, việc cắt giảm đột ngột có thể không phải là giải pháp tối ưu. Bạn có thể bắt đầu bằng cách tìm các thức uống thay thế như nước khoáng sủi bọt hoặc nước seltzer không vị. Do nhiều loại nước ngọt có chứa caffeine, việc giảm liều lượng từ từ sẽ giúp bạn tránh được tình trạng đau đầu do thiếu caffeine đột ngột. Bên cạnh đó, việc nhận diện các thời điểm kích thích thói quen — như cảm giác buồn ngủ vào buổi chiều — để thay thế bằng vài phút thư giãn, căng cơ hoặc đi dạo cũng là phương pháp hiệu quả để từng bước thay đổi thói quen này.
CÁC NGUỒN THAM KHẢO
- Neurology Journal – Study on Low- and No-Calorie Sweeteners (LNCS) and Cognitive Decline: https://www.neurology.org
- Frontiers Journal – Research on Artificial Sweeteners (April 2026): https://www.frontiersin.org
- NutriNet-Santé Study on Nutrition and Cardiovascular Health (2022): https://etude-nutrinet-sante.fr
- Beverage Industry Report on Diet Soda Market Trends: https://www.bevindustry.com
- Inc. Magazine – Interview with Dr. Claudia Kimie Suemoto (University of São Paulo): https://www.inc.com
