Oswald Huỳnh, nhà soạn nhạc người Mỹ gốc Việt, vừa được trao Guggenheim Fellowship 2026 trong lĩnh vực sáng tác âm nhạc. Đây là một trong những học bổng uy tín tại Hoa Kỳ, dành cho các nghệ sĩ, học giả và nhà nghiên cứu có thành quả nổi bật.
Với Oswald Huỳnh, giải thưởng này không chỉ đánh dấu một bước tiến trong sự nghiệp cá nhân. Nó cũng làm nổi bật một hướng đi đáng chú ý của thế hệ nghệ sĩ gốc Việt trẻ: đưa tiếng Việt, ký ức gia đình, di sản văn hóa và trải nghiệm di dân vào những không gian nghệ thuật hàn lâm của Hoa Kỳ, trong đó có âm nhạc cổ điển đương đại.
Theo Lewis & Clark College, nơi Oswald Huỳnh từng theo học, anh hiện là một trong những gương mặt trẻ được chú ý trong âm nhạc đương đại Mỹ. Trước Guggenheim Fellowship, Huỳnh cũng được trao Rome Prize 2025–2026 của American Academy in Rome, một giải thưởng quan trọng cho phép nghệ sĩ và học giả có thời gian làm việc, nghiên cứu tại Rome.
Oswald Huỳnh sinh năm 1997, lớn lên tại Portland, Oregon, trong một gia đình gốc Việt. Anh học computer science và music tại Lewis & Clark College, sau đó lấy bằng thạc sĩ sáng tác âm nhạc tại University of Missouri. Hành trình của Oswald cho thấy một sự giao thoa quen thuộc trong nhiều gia đình di dân: giữa ngành nghề thực tế và đời sống nghệ thuật, giữa mong muốn ổn định và nhu cầu tự tìm tiếng nói riêng.
Trong âm nhạc của mình Oswald Huỳnh không chỉ mượn vài âm thanh hay biểu tượng văn hóa để gợi cảm giác “Á Đông.” Thay vào đó, anh đưa ngôn ngữ, dấu giọng, ký ức gia đình và những câu hỏi về căn tính vào bên trong cấu trúc tác phẩm.
Một trong những tác phẩm tiêu biểu là “Tiếng,” sáng tác năm 2025 cho dàn nhạc và hình ảnh tĩnh, do Louisville Orchestra đặt viết trong chương trình Creators Corps 2024–2025. Tác phẩm dài khoảng 27 phút, lấy cảm hứng từ sáu thanh điệu của tiếng Việt: ngang, huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng. Mỗi thanh điệu được phát triển thành một chuyển động âm nhạc riêng.
Với người Việt, một dấu sắc, dấu huyền hay dấu nặng có thể làm đổi nghĩa hoàn toàn một chữ. Trong đời sống di dân, đặc biệt với thế hệ sinh ra hoặc lớn lên ở Mỹ, dấu tiếng Việt cũng có thể là nơi bắt đầu của sự lúng túng: nói sai dấu, hiểu lầm nghĩa, hoặc cảm thấy mình đứng bên rìa chính ngôn ngữ của gia đình.
Huỳnh biến điều đó thành âm nhạc. Trong tác phẩm “Tiếng,” tiếng Việt không chỉ được nhắc đến như đề tài, mà trở thành chất liệu sáng tác. Dấu giọng Việt Nam được chuyển thành đường nét, nhịp thở và chuyển động của dàn nhạc. Đây là điểm làm tác phẩm đáng chú ý: tiếng Việt bước vào concert hall không như một vật trưng bày văn hóa, mà như một ngôn ngữ có khả năng định hình âm nhạc.
Một tác phẩm khác của Huỳnh, “Gia Đình,” được St. Louis Symphony Orchestra đặt viết năm 2021 và sửa lại năm 2022, đi vào các chủ đề như chấn thương liên thế hệ, ký ức gia đình và sự thừa kế văn hóa. Với cộng đồng Việt sau 1975, “gia đình” không chỉ là nơi gìn giữ tiếng nói, món ăn, phong tục hay ký ức quê nhà. Gia đình cũng là nơi cất giữ nhiều điều khó nói: chiến tranh, di tản, mất mát, im lặng, và những khoảng cách giữa cha mẹ với con cái.
Những đề tài này xuất hiện nhiều lần trong sáng tác của Huỳnh. Danh mục tác phẩm của anh có “Nước,” “I Ask My Mother to Sing,” “Ngũ Hành,” “A Different Pond,” và “Then, as if breathing, the sea swelled beneath us.” Một số tác phẩm liên hệ trực tiếp đến văn học và nghệ thuật của người Mỹ gốc Việt, trong đó có “A Different Pond,” dựa trên sách thiếu nhi cùng tên của nhà thơ Bao Phi, minh họa bởi Thi Bui.
Điều làm Huỳnh khác biệt là thay vì kể lại câu chuyện Việt Nam theo lối minh họa, anh tìm cách để chính ngôn ngữ và ký ức Việt Nam tác động đến hình thức âm nhạc. Nói cách khác, yếu tố Việt không nằm bên ngoài bản nhạc, mà đi vào cách bản nhạc được xây dựng.
Huỳnh đã hợp tác với nhiều dàn nhạc và nhóm nhạc tại Hoa Kỳ, trong đó có St. Louis Symphony Orchestra, Minnesota Orchestra, Seattle Symphony, Oregon Symphony, Louisville Orchestra, Alarm Will Sound, Akropolis Reed Quintet, Music From Copland House và Tacet(i) Ensemble. Anh cũng từng là composer-in-residence của Louisville Orchestra và Illinois Philharmonic Orchestra.
Trong thời gian làm việc với Louisville Orchestra, Huỳnh không chỉ sáng tác cho sân khấu hòa nhạc, mà còn tìm cách kết nối dàn nhạc với cộng đồng. Tháng Hai, 2025, anh phối hợp tổ chức một chương trình mừng Tết Nguyên Đán tại Americana Community Center ở Louisville, với sự tham gia của các cộng đồng Á Châu và nhạc sĩ của Louisville Orchestra.
Chi tiết này cho thấy một hướng nhìn rộng hơn trong công việc của Huỳnh. Âm nhạc hàn lâm không nhất thiết phải ở yên trong phòng hòa nhạc, tách khỏi đời sống cộng đồng. Với những nghệ sĩ như Huỳnh, dàn nhạc có thể là nơi ký ức di dân được lắng nghe, nhưng cũng có thể bước ra khỏi không gian trang trọng để gặp chính những cộng đồng đã tạo nên chất liệu cho âm nhạc ấy.
Tham khảo
https://www.lclark.edu/live/news/58384-composer-oswald-hunh-named-a-2026-guggenheim
https://www.aarome.org/news/features/fellows-focus-oswald-huynh
https://www.oswaldhuynh.com/works/tieng
https://www.oswaldhuynh.com/works
https://www.lpm.org/2025-02-07/oswald-huynh-highlights-louisvilles-asian-communities-with-his-lunar-new-year-celebration
