Trong cuốn sách mới ra mắt có tên The Brain Cliff, Bác sĩ Norman Swan đã trình bày chi tiết các nghiên cứu khoa học về tiến trình lão hóa của bộ não, đồng thời đề xuất những phương pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn tình trạng suy giảm chức năng trí óc.
Nhiều người thường có thói quen so sánh khả năng suy nghĩ của bản thân khi về già với giai đoạn ở độ tuổi 20. Tuy nhiên, theo Bác sĩ Swan, đây là một sự so sánh không hợp lý, dễ dẫn đến quan niệm sai lầm rằng con người chắc chắn sẽ rơi vào tình trạng sa sút trí tuệ khi bước vào trung niên. Thực tế, bộ não ở độ tuổi 40 hay 50 không hẳn bị thoái hóa mà đang trải qua quá trình biến đổi. Dù trí thông minh linh hoạt (khả năng giải quyết vấn đề và tốc độ tư duy) đạt đỉnh ở tuổi 20, trí thông minh kết tinh (vốn tri thức và kinh nghiệm tích lũy) lại có thể gia tăng theo thời gian.
Một cơ chế quan trọng giúp bảo vệ trí não là hiện tượng tạo khung đỡ (scaffolding). Bộ não tự xây dựng các mạng lưới thần kinh liên kết để duy trì và tăng cường năng lực tư duy. Các mạng lưới này dần dịch chuyển sang vùng thùy trán (frontal lobes), đặc biệt là vỏ não tiên trán (prefrontal cortex) – nơi đảm nhận nhiệm vụ điều khiển cảm xúc, đưa ra quyết định và kết nối ký ức.
Để hỗ trợ tiến trình tạo khung đỡ cho não bộ, việc giải quyết căng thẳng đóng vai trò rất quan trọng. Căng thẳng kéo dài, sự dồn nén cảm xúc tiêu cực hay tình trạng trầm cảm và việc sử dụng đồ uống có cồn đều gây ảnh hưởng xấu đến vỏ não tiên trán. Bên cạnh đó, các hoạt động thể chất phù hợp, chế độ ăn uống giàu rau xanh, hoa quả tươi cùng thực phẩm lên men giúp cải thiện hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ sức khỏe trí não.
Đặc biệt, hiện tượng “mơ mộng tự do” (mind wandering) khi tâm trí thả lỏng và việc suy ngẫm về quá khứ, hiện tại lẫn tương lai cũng góp phần kích hoạt các liên kết thần kinh mới. Yếu tố di truyền không đóng vai trò quyết định trong việc suy giảm nhận thức; thay vào đó, môi trường sống và thói quen sinh hoạt mới là những yếu tố then chốt. Việc duy trì làm việc, tham gia các hoạt động xã hội hoặc học hỏi kỹ năng mới thay vì nghỉ ngơi hoàn toàn sẽ giúp bộ não giữ được độ linh hoạt lâu dài.
Theo: The Guardian
