WASHINGTON — Chính phủ Hoa Kỳ kết thúc tài khóa 2026 với khoản chi vượt thu $1.992 tỷ, tăng khoảng $217 tỷ, tương đương 12%, so với năm trước, theo báo cáo Bộ Ngân Khố công bố ngày 16/10. Trong một năm mà tiền thuế chảy vào ngân sách nhiều hơn, Washington vẫn phải vay thêm gần hai nghìn tỷ Mỹ kim để trang trải các khoản chi.
Từ ngày 1/10/2025 đến 30/9/2026, ngân sách liên bang thu khoảng $5.403 tỷ nhưng chi tới $7.396 tỷ. So với tài khóa 2025, nguồn thu tăng $169 tỷ, trong khi chi tiêu tăng gần $386 tỷ. Nói cách khác, cứ mỗi $1 thu được, chính phủ đã chi khoảng $1,37. Các con số chính thức gần sát ước tính mà Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội (Congressional Budget Office, CBO) đưa ra ngày 8/10.
Nguồn thu không tăng đồng đều. Theo CBO, thuế thu nhập cá nhân và thuế đánh trên tiền lương dành cho các chương trình an sinh tăng tổng cộng khoảng $255 tỷ; riêng tiền thuế khấu trừ thẳng từ lương tăng $168 tỷ nhờ lương và tiền công cao hơn. Ngược lại, thuế thu nhập doanh nghiệp giảm khoảng $70 tỷ; CBO cho biết các quy định khấu trừ đầu tư trong đạo luật ngân sách năm 2025 là một nguyên nhân. Kết quả là trong tổng nguồn thu liên bang, phần của doanh nghiệp thu hẹp lại, từ khoảng 8,6% năm 2025 xuống khoảng 7,1% năm 2026, trong khi phần thu từ lương bổng của người đi làm tăng lên. Thu từ thuế quan cũng giảm khoảng $22 tỷ, trong bối cảnh chính phủ hoàn trả tiền thuế quan sau phán quyết của Tối Cao Pháp Viện hồi Tháng Hai.
Ở phía chi tiêu, những khoản thanh toán đã gắn với các chương trình hiện hành tiếp tục tăng. CBO ước tính chi cho Social Security tăng $86 tỷ do số người nhận và mức quyền lợi bình quân cùng tăng. Medicare tăng $77 tỷ vì số người tham gia và mức thanh toán dịch vụ cao hơn; Medicaid tăng $55 tỷ, phần lớn do chi phí bình quân cho mỗi người hưởng tăng. Chi cho hoạt động quân sự của Bộ Quốc Phòng tăng thêm $48 tỷ.
Gần 20% tiền chính phủ thu vào dùng để trả tiền lãi
Tiền lãi nợ công là một trong những khoản tăng nhanh nhất. Trong bản ước tính ngày 8/10, CBO tính chi phí lãi ròng năm 2026 tăng $115 tỷ, lên khoảng $1.143 tỷ, chủ yếu do quy mô nợ lớn hơn và lãi suất dài hạn cao hơn. Sổ sách công bố sau đó của Bộ Ngân Khố ghi nhận chi lãi ròng khoảng $1.052 tỷ theo phân loại quyết toán của cơ quan này. Hai số liệu không nên dùng thay thế cho nhau vì thuộc hai báo cáo và cách tổng hợp khác nhau.
Theo số liệu Bộ Ngân Khố, riêng chi lãi ròng tương đương khoảng 19,5% tổng nguồn thu liên bang trong năm. Đây là tiền trả cho những khoản vay đã phát sinh, không phải khoản đầu tư mới vào đường sá, nhà ở hoặc chăm sóc y tế. Khi trái phiếu đáo hạn cần vay lại, lãi suất áp dụng cho khoản vay mới có thể khác trước; bởi vậy, cả số nợ lẫn chi phí vay đều ảnh hưởng đến hóa đơn lãi trong những năm kế tiếp.
Không thể nói từng Mỹ kim tiền lãi đã trực tiếp lấy mất một Mỹ kim của một chương trình cụ thể: ngân sách liên bang còn tùy thuộc quyết định của Quốc Hội, các nghĩa vụ chi tiêu theo luật và nguồn thu từng năm. Tuy nhiên, khi chi phí lãi tăng, khoảng trống dành cho những lựa chọn ngân sách khác thu hẹp lại, trừ khi chính phủ tăng thu, giảm các khoản chi khác hoặc tiếp tục vay thêm.
Tiền hưu Social Security và Medicare có bị ảnh hưởng?
Thâm hụt là phần chi nhiều hơn thu trong một tài khóa; nợ công là tổng nghĩa vụ vay nợ được tích lũy qua nhiều năm, có điều chỉnh bởi những nghiệp vụ tài chính khác.
Vì vậy, khoản thâm hụt gần $2.000 tỷ của năm 2026 không đồng nghĩa tổng nợ Hoa Kỳ chỉ có ngần ấy. Trong năm, tổng nợ liên bang lần đầu tiên vượt mốc $40.000 tỷ. Phần lớn là tiền chính phủ vay của những người mua trái phiếu, từ ngân hàng, quỹ hưu trí đến chính phủ nước ngoài; phần còn lại là tiền chính phủ vay từ chính các quỹ của mình, trong đó có quỹ Social Security.
Hồi cuối Tháng Ba, riêng số tiền vay của người mua trái phiếu đã lớn hơn quy mô của cả nền kinh tế, điều chưa từng xảy ra kể từ sau Đệ Nhị Thế Chiến.
Đối với người đang lãnh tiền hưu Social Security hoặc dùng Medicare, con số thâm hụt không tự động làm giảm chi phiếu hằng tháng hay thay đổi bảo hiểm y tế. Quyền lợi và nguồn tài trợ của những chương trình này được điều chỉnh theo hệ thống luật riêng. Nếu có thay đổi về quyền lợi, thuế hoặc điều kiện tham gia, phải có căn cứ pháp lý và quyết định chính sách cụ thể.
Tuy vậy, sức ép tài chính dài hạn của các quỹ an sinh là chuyện có thật, nhưng không phải cùng một phép tính với thâm hụt ngân sách hằng năm. Báo cáo của các ủy viên quản trị quỹ năm 2026 dự báo quỹ dành cho quyền lợi hưu trí và người còn sống (OASI) có thể cạn dự trữ vào cuối năm 2032; nếu luật không thay đổi, dòng thu tiếp diễn khi đó chỉ đủ chi trả khoảng 78% quyền lợi theo lịch. Đây là dự báo có điều kiện cho nhiều năm tới, không phải thông báo cắt quyền lợi ngay trong năm 2026. Với Medicare, quỹ bảo hiểm bệnh viện Part A cũng được dự báo cạn dự trữ vào năm 2033, trong khi các phần khác có cơ chế tài trợ khác.
Cuối một tài khóa, bảng cân đối chỉ có hai cột thu và chi. Nhưng khoản lãi phải trả hôm nay còn mang theo những quyết định vay nợ của nhiều năm trước.
Một điều rất đáng cho chúng ta quan tâm.
Tham khảo
https://fiscaldata.treasury.gov/datasets/monthly-treasury-statement/summary-of-receipts-outlays-and-the-deficit-surplus-of-the-u-s-government
https://www.cbo.gov/system/files/2026-10/61985-MBR.pdf
https://www.jec.senate.gov/public/index.cfm/republicans/newsroom?ID=38949B39-5001-4D6E-BD91-29E11A06E325
https://www.ssa.gov/oact/trsum/index.html?level=1
https://www.reuters.com/world/us/us-fiscal-2026-budget-deficit-rises-199-trillion-largest-5-years-2026-10-16/
