Bối cảnh đằng sau quyết định của USTR
Vào ngày 29 tháng 5 năm 2026, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer đã chính thức ra lệnh khởi xướng cuộc điều tra đối với Việt Nam theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Quyết định này được đưa ra sau khi USTR (Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ) xếp Việt Nam vào danh sách “Quốc gia Nước ngoài Ưu tiên” (Priority Foreign Country – PFC) trong Báo cáo Đặc biệt 301 công bố ngày 30 tháng 4 năm 2026. Đây là cấp độ nghiêm trọng nhất thể hiện sự quan tâm sâu sắc của phía Mỹ về việc bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).
Để giúp quý độc giả hiểu rõ hơn, Mục 301 là một sắc luật của Chính phủ Mỹ, cho phép họ điều tra và có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt thương mại (ví dụ như đánh thuế cao) nếu một quốc gia đối tác có các hành vi bị coi là bất hợp lý, phân biệt đối xử hoặc gây cản trở cho hoạt động thương mại của Hoa Kỳ.
Tại sao phía Hoa Kỳ lại đưa ra quyết định này?
Theo thông báo từ phía USTR, cuộc điều tra sẽ tập trung thẩm vấn và đánh giá tiến trình thực thi pháp luật đối với các vấn đề nhức nhối kéo dài nhiều năm qua:
- Vi phạm bản quyền trực tuyến: Sự tồn tại của các trang web lậu phát tán phim ảnh, chương trình truyền hình hướng tới khán giả toàn cầu có máy chủ tại Việt Nam.
- Hàng giả và hàng nhái: Các loại hàng hóa này vẫn được sản xuất và bày bán công khai tại các chợ truyền thống cũng như trên các sàn thương mại điện tử, livestream.
- Sử dụng phần mềm không bản quyền: Tình trạng các doanh nghiệp sử dụng nhu liệu lậu vẫn còn phổ biến và thiếu các biện pháp chế tài mạnh mẽ từ cơ quan quản trị.
Đại diện Thương mại Jamieson Greer phát biểu rằng mặc dù Việt Nam đã có một số bước đi nhằm giải quyết các lo ngại về SHTT, nhưng tình trạng vi phạm vẫn tiếp tục gây tổn hại đến vị thế cạnh tranh của các nhà sáng tạo và phát minh Mỹ.
Tác động tiềm tàng đối với kinh tế và doanh nghiệp
Cơ quan công quyền Mỹ đã mở cổng tiếp nhận ý kiến đóng góp từ công chúng và các bên liên quan kể từ ngày 29 tháng 5 năm 2026, với hạn chót nộp ý kiến là ngày 2 tháng 7 năm 2026. Sau khi hoàn tất giai đoạn thu thập tài liệu và đánh giá, Đại diện Thương mại Mỹ sẽ bàn thảo với Tổng thống Donald Trump để đưa ra quyết định về các biện pháp phản ứng thích hợp.
Câu hỏi đặt ra cho các nhà xuất khẩu Việt Nam
Liệu hàng hóa Việt Nam có phải chịu thêm các mức thuế mới? Câu trả lời là có thể. Chính quyền Mỹ từng sử dụng các cuộc điều tra Mục 301 như một bước đệm trước khi áp thuế. Nếu các cuộc thương thảo giữa hai bên không đạt được kết quả đồng lòng, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ có nguy cơ đối mặt với rào cản thuế quan nghiêm trọng.
Các chuyên gia khuyến cáo các công ty nhập khẩu và sản xuất cần theo dõi sát sao tiến trình này để chuẩn bị các phương án dự phòng cho chuỗi cung ứng.
Nguồn tham khảo:
- https://ustr.gov/about/policy-offices/press-office/press-releases/2026/may/ustr-announces-section-301-investigation-vietnams-acts-policies-and-practices-related-intellectual
- https://ustr.gov/sites/default/files/files/Press/Releases/2026/USTR%20301%20Vietnam%20IP%20FRN.pdf
- https://www.supplychaindive.com/news/ustr-initiates-section-301-probe-of-vietnam/821558/
- https://www.straitstimes.com/world/united-states/us-launches-trade-probe-into-vietnams-intellectual-property-protections
